Khuê Việt

I, Sportsman

2010-06-08T20:10:00.003-04:00

Có một chàng đạp xe qua cầu

Nghe tiếng rầm rập rơi ngang những thanh tà-vẹt cũ

Trên đầu người câu cá già

Ngơ ngác

Giữa bầy vịt trời ngủ gật

Bỏ lại sau lưng những vòng quay tưởng tượng

Có bắn khói

Love Is Bl/ue

2009-09-22T19:22:00.005-04:00

Có mấy vấn đề (sắp đại hội đảng rồi, phải nghiêm túc chút):

1 nhỏ - Hoa tầm xuân là cái chi chi?

2 nhỏ - Bài ca dao liên quan đến hoa tầm xuân.

Đọc entry này bên nhà chị So hơi ngờ ngợ. Chẳng lẽ nhiều cái mình (tưởng) biết lâu nay sai bét, thành ra dẫn đến cái hiểu liên quan cũng chịu chung số phận. Kinh nghiệm bản thân cho thấy thường đúng là vậy. ;((

Những cái mình biết chắn chắn thì đại gia chúng khiêng đi hết rồi.

Theo chỗ (má) chú KV biết, hoa tầm xuân là hoa hồng dại, có nơi còn gọi là hồng tỉ muội. Hay trồng ở bờ rào, ra hoa từng chùm rối rắm bận bịu không vui hết mình được. Rồi nữa, cái tàn héo hắt nằm quay cu đơ bên cái đang nở. Nói chung depressing.

Còn vụ cho hoa tầm xuân cũng chính là hoa đậu biếc miền Trung, đã có hơn một người gán. Vậy giải thích thế nào để hai cầu đầu hợp với tứ cả đoạn?

Trèo lên cây bưởi hái hoa

Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân

Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc

Em lấy chồng anh tiếc lắm thay

Người nông dân (ngây thơ chơn chớt như chú KV) đọc ca dao họ đọc thẳng vô luôn trong cái kinh nghiệm đời sống của mình, cho nên nếu hiểu thì hiểu, không hiểu thì ... thôi. Chớ không vòng vèo như các bài sấm trên các tạp chí/diễn đàn văn học được.

Ai ở nhà quê cũng biết hoa bưởi rụng đầy gốc. Mắc gì phải trèo để hái. Trèo chưa tới nơi nó đã rụng lã chã hết trọi. Bị đại gia hớt tay trên tất nhiên ý thức phải lơ mơ (trúng số).

Bước xuống vườn cà ít ra nên hái cà... tím (tên dân gian gọi là gì phải đợi hỏi chị So), ai lại đi hái nụ tầm xuân. Nằm ủ rủ cà ngày đói bụng xong cái đi hái hoa. WTF? Mà hoa đâu chỗ đó.

Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc là triệu chứng của bệnh mù màu.

Cho nên dân ruộng thực tế thấy việc em nó lấy chồng là đúng (chính sách chế độ) quá, vì anh vừa mù màu, không điều khiển các phương tiện cơ giới giao thông đường bộ hai ba bốn bánh được (trừ phi anh là bầu Đức, không cần); vừa lơ ngơ như mắc đằng dưới, tìm hổng trúng chỗ cần tìm, quờ quạng lẫn lộn không gian phương hướng. Bưởi nhà mà trèo hổng nên thân còn làm ăn chi được nữa. Phạm Duy láy thành "trèo lên...lên...trèo lên", một lời động viên tinh thần, tim mạch: Cố… lên! Cố… lên!

Nhưng nếu đúng hoa tầm xuân nở ra xanh biếc thiệt thì hóa ra bao nhiêu trách cứ phụ nữ dành cho đàn ông lâu nay không oan tí nào: "Bạc!"

Bậy. Bởi vậy hoa tầm xuân không thể nào xanh được.

Ca dao ai muốn hiểu sao thì hiểu, không tập đoàn nào chịu trách nhiệm. Chẳng qua giữa đàng thấy chuyện bất bằng, thêm chị So thuộc bậc niên trưởng nên phải thưa thốt lại cho đàng hoàng.

Chớ còn nếu chú KV mà là anh Linh ngôi sao cô đơn, dù cây đậu biếc chẳng may bị các bạn Xanh lắt la lắt lẻo đầu cành kêu thành hoa tầm xuân thời cũng gật đầu ờ đại đi. Mất mát gì.

TB: Theo TTXVN thì hiện nay chưa có khoa học gia nào thành công trong việc tạo giống hoa hồng xanh.

Cỏ Trong Tầm Đạn

2009-06-22T02:00:00.012-04:00

Có những khi tôi không thấy gì ngoài những lá cỏ trong tầm đạn không đích ngắm sượt ở ven đầu buổi sáng nô dịch trong xanh yên lành. Trại của tôi gài ở men bờ thành phố hoà bình, khuất lấp trong lòng một đất nước phồn thịnh. Tôi nằm xuống dõi theo từng phiến lá lung lay sắc cứa. Hai tai tôi ù đặc. Viên chỉ huy đại đội bảo rằng không việc gì phải nằm bất động cả ngày. Chúng ta là người cuối cùng rời khỏi đây. Vâng phục, nhưng tôi muốn nhìn những ngọn cỏ lô nhô trên sườn đồi thoai thoải mùa xuân, tưởng tượng đường đạn bay qua hai kẽ lá kín đáo, đẫm sương vào một dịp trọng đại.

Tôi sống ở đây đã chín mùa xuân.

Cỏ xanh và mượt nhất vào mùa xuân đại đội. Chúng tôi gọi thế vì đó là lúc người ta đổ từng xe tân binh xuống với chương trình đào luyện công phu miên mật. Những người lính đến hoặc đi, chỉ còn tôi, viên chỉ huy đại đội và danh sách ngày càng dài thêm ở lại.

Những người lính, hãy còn lơ ngơ, chưa ý thức đủ đầy về sự sắp đặt, ngạc nhiên cho hay chúng tôi sẽ sinh hoạt trong nhà giống người bình thường. Trạm canh vừa làm chỗ theo dõi, phát thuốc mỗi ngày, vừa có hầm kiên cố bên dưới để đặt CONEX tối, hóa chất, kíp, dụng cụ chế tạo và vài thứ linh tinh khác. Một căn phòng rộng rãi, vuông vức, ngăn nắp, chơ vơ… Tách biệt với toàn khu thì phải. Những dãy nhà tiền chế xẻ ngang dọc. Ngoài ra, có thể thấy được, chẳng rào kẽm gai, barrier, lô cốt hay công sự gì.

Từng đám họ phấn khích như vị tử đạo trước giờ cầu nguyện cuối, băng ngang tôi lầm bầm một thứ tiếng khác lạ mỗi khi chuồi mình quan sát những ngọn cỏ qua ống ngắm. Những người lính trẻ.

“Mày thích gì nhất ở quê mày?”

Suốt thời gian ở cùng đại đội, câu thành thật duy nhất ngoài công vụ tôi nghe được.

“Tao không biết.”

Tôi chỉ có thể trả lời đến vậy và quay lại với những ngọn cỏ, nếu may mắn chúng đang ở đó. Bằng không, đành giả tảng nằm ngửa mặt lên trời. Viên chỉ huy ngước nhìn theo trước khi nhún vai bước vào bên trong trạm canh dán mắt lên màn hình máy tính cách xa hàng chục nghìn dặm.

Y ưa một mình xuống phố giải khuây vào thứ bảy. Ít nói. Chúng tôi trao đổi công việc qua email và fax. Còn thì vào những đêm canh thức trong tuần, hay nghe tiếng giày dậm vọng trên hành lang, đi lại xa gần cho đến lúc không ý thức nổi. Việc đó kéo dài bao lâu? Tôi không rõ.

Viên chỉ huy nghiêm nghị đi giữa hai hàng lính khỏe khoắn. Các bạn đến đây để chuẩn bị cho sự trở lại. Buổi tập thể lực tiếp theo giờ huấn thị diễn ra như thường lệ. Tươi tỉnh. Y rướn người tuần tự làm mẫu các động tác thống khoái, bạo liệt. Nhễ nhại. Mệt nhoài. Chúng tôi lặng lẽ giải tán.

Khi không có chuyện gì nói ở nhà ăn, tôi thường hỏi viên chỉ huy:

“Mày có nghĩ tụi nó nên gửi thư cho mình không?”

“Chúng ta làm phần việc của mình, được chưa?”

Tôi thừa biết bọn tân binh tốt nghiệp chạm phải vô vàn lý do để viết [cho chúng tôi] vài hàng.

Tao đã chết. Mày là thằng mắc dịch.

Tôi quyết định sống đời quân ngũ vĩnh viễn. Những điều học được ở trại thật hữu ích. Con trai tôi vừa tròn ba tuổi.

Một thể nghiệm tuyệt vời. Những ám ảnh an lạc day dứt. Cảm ơn quý vị. KT.

Phiêu lưu. Quá khứ. Tuổi trẻ. Anh còn quên gì ngoài này không? Anh cần gì không? Thời khóa. Vệ sinh. Khám phòng. Giờ tắt đèn. Chẳng nhớ nhiều mấy. Đừng hỏi ai đây. Đừng tìm. Một sự chối bỏ dứt khoát có buộc phải hàm ý hèn nhát, phản bội?

[Chuông]

Chúng tôi chưa từng nhận được thư nào, nhưng tôi tin chúng đã được viết ra. Tôi cũng chưa có thời gian trả lời.

Bởi vì ngoài những ngọn cỏ, thú thực tôi còn mối bận tâm khác: Tiếng giày của viên chỉ huy. Một thứ tiếng động không ký tự.

Bạn có thể cột một cái tên vào nhiều thứ và ngược lại. Đính một bức thư ngay ngắn vào dấu chéo bên phải số báo danh phù hợp. Nhưng những lá cỏ và tiếng giày, chúng không xảy ra cùng lúc.

Tôi có thể ngắm những ngọn cỏ bất cứ lúc nào, ngắm bao lâu tôi thích. Tiếng giày lại xuất hiện bất chợt và vô chừng. Đôi khi chỉ tồn tại vài phút. Có lúc hàng giờ. Gõ nhịp đều giọt nước tong lên gò trán chậm rãi. Những lúc ấy, gấp sách trong bóng tối tôi nằm run rẩy chờ. Đê mê không dám thở, dù rất nhẹ.

Thật thừa thãi (và uổng phí). Có bao thứ nảy sinh liên tục trôi bềnh bồng va vỡ chả thuộc về gì gì, chả cất giấu được vào đâu đó. Đúng không?

Hôm nay chủ nhật, viên chỉ huy chưa trở về trại như mọi khi. Tôi điểm danh chiều rồi về phòng. Và đâu khoảng chính giữa cơn ngủ, hoặc hơn chút, thoảng bóng tiếng giầy quen thuộc trên lối, tôi giật mình choàng dậy, mở khẽ cửa và lách hẳn ra ngoài. Đêm thật tịch mịch. Nhìn ngược vào trong cũng hoàn toàn yên ắng, vắng lặng. Chờ hồi lâu xong xuôi đặt đầu nhẹ lên gối, vừa đưa chân luồn xuống dưới chăn, tiếng giày lại đạp dữ dội, không hề thuyên giảm.

Tôi nằm bên tiếng giày và nghĩ về những lá cỏ dự định ngày mai.

Lần đầu tiên sáng hôm sau tôi trình diện tại phòng viên chỉ huy. Tất cả bài trí hiệu quả, đơn giản làm nền cho sự lặp lại thuần túy chuyên môn.

- Hai chiếc ghế xếp bằng sắt lau sạch đặt đối diện.

- Bốt nhà binh bê bết đủ cỡ chất đầy góc.

- Sofa thúc ngang sườn ghế bành ngay cạnh sổ ghi chép.

- Tủ hồ sơ lạnh chìm từng hộc từng hộc từng hộc.

- Ít thừng bện xơ dừa thả đu đưa từ xà nhà thít chặt.

- Kìm và tập san y khoa trên mặt bàn gương nát vết dao bấm rạch khắc.

- Một con mèo chết đã lâu.

Chắc chỉ có vậy. Sau đó?

Tôi bước ra khỏi trạm canh, khoắng tay vào chậu nước sát trùng rửa mặt tỉnh táo, viên chỉ huy đang nằm sấp, chân trần trương phình, nheo mắt hướng về phía ngọn đồi, miệng mấp máy thì thầm những câu dường vô nghĩa vào cò súng.

“Mày thích gì nhất?” Vẫn không quay đầu lại.

“Tao không biết.”

“Mày đã bịa ra một câu chuyện lập lờ về tao trong nhật ký. Bịa cả một ngôn ngữ với từ vựng và cú pháp quái đản làm bằng chứng. Nhưng tao đách cần. Đôi khi tao cũng không thấy gì ngoài những lá cỏ trong tầm đạn không đích ngắm sượt ở ven đầu buổi sáng nô dịch trong xanh yên lành.”

Tôi bật cười.

“Mày nói láo.”

04.2008 / 06.2009

Chim Da Vàng (Thổi) Bay Trong Gió

2009-06-14T04:03:00.001-04:00

The philosophy of the school room in one generation will be the philosophy of government in the next.

Abraham Lincoln

Bé nào từng học qua lớp một hông có lúc ngồi trong thơ viện oán thán mấy cha nội (thỉnh thoảng nhào vô mấy mợ nữa) từ đầu hôm Neanderthal đến giờ nghĩ ra nhiều trò chả ép phê thuốc mê gì mấy chân dài mơ ước ráo trọi mà cũng đòi. Để coi, giống như kêu mình đếm từ một tới mười rồi ngược lại. Xong cái bắt đánh vần từ “thưỏ”. Rảnh quá.

Hông phải đổ thừa bậy bạ chớ nhớ hồi học lớp hai đó, cô ra bài toán ốc sên đêm leo lên (5m) ngày tuột xuống (2m) trên cái cột (11m), hỏi mấy ngày mấy đêm thời ốc em lên tới đầu cột. Ốc ngu bà cố. Leo mệt nghỉ được rồi, đương không tụt xuống chi dzạ? Hông làm hông làm. Cô cho dìa phụ tía má gặt lúa luôn.

Còn nữa, cải cách gì liên miên như chiến tranh Nam Bắc triều. Lúc mang bụng, lúc hông mang bụng. Tập thể dục (cái tay) cho bụng xẹp xuống mệt bỏ bà. Mới học kỳ một (cho đếm) có que, kỳ hai hông có que. Thành ra có nhiều sự cố bí ẩn xảy ra ban ngày, đến giờ vẫn còn khó hiểu, như vụ 2 + 3 = ?. Khó tính lắm, trong quần sáu ngoài quần năm. Cái vụ này đa số chú nào cũng kinh qua rồi, đửng bày đặt bắt chước thầy Hai triết gia Cà rem chối chối, hồi sáu tuổi đã biết (thoát chuẩn) tư duy cừu tượng.

Sau Tình anh bán chiếu đến Tình đẹp mùa chôm chôm, đang phê híp con mắt tự nhiên tía mình đứng đằng sau chép miệng nói: “Sao ta rầu bay quá con!”. Trời, chớ tía rầu tui chiện gì a tía? Tưởng tía tui nói đương làm chủ tịch hội nông dân hạt dài tự dưng bỏ lên trển khâu giày đế quốc. Mà hổng phải. Tía tui rầu chiện khác. “Ta nói, sao mày mở miệng câu nào tao cũng nghe hông được dzậy con. Rồi ta hông thấy lúc nào mày ngay hàng thẳng lối ót ót tía coi. Cứ lần khân quài dzầy chừng nào mới dzô tới, leo tới con. Sao mày ưng (mày mò) nhiều thứ quá.”

Trời, chớ tía muốn thấy tui mấy lúc đó chi dzạ tía? Thiệt tình.

Ờ, mà bị tía rầy cũng phải nghĩ chút. Nếu hông vì vụ ốc sên cản đường, học hành đàng quàn chắc tui muốn làm nghệ sĩ thị dục. Thị giác ai mà hổng có. Thị dục (passion) may ra còn cho mình thấy/hông thấy cái người khác hông thấy/thấy. Kẹt, nhiều cái mình thấy đâu tới phiên mình. Mới nhắn hỏi qua dì So chút: Mai, em về em (ấy) có còn ngoan là bị la. Đửng mơ. Mai cũng hông có, mốt cũng hông, hông lục bình thảo mộc gì hết á. ;((

Đâu trong Lâm Tế ngữ lục, thiền sư (Lâm Tế chớ còn ai dô) nhá tips: “Địa hành thần thông” (Vừa đi vừa địa ta gọi là thần thông vậy). Hiển năng sánh đôi cùng sở năng. Khế cơ đứng chờ khế lý. Mấy thầy đừng bày đặt chạy xáp xáp, đi tắt đón đầu, quẹo cua qua mặt còn ráng nhìn chằm chằm (lỡ tung cái rầm rớt hai cái răng cửa sao). Chúng sinh sợ á nghen. Phải kêu gì nè: Nắng vàng ơi, em đi đâu mà vội. Đó, trời xanh mây trắng (quận 7) thong dong, chớ chi tối ngày cứ ôm crisis như nàng today20.

Phần tui đã thủ sẵn câu thần chú Tây Tạng trị bá bệnh: Yellow bird blowin’ in the wind.

Gãi

2009-06-07T20:06:00.001-04:00

Dạo này đình công nhiều, sẵn ngày Quốc tế Thiếu nhi nên xưởng giày của mình cho nghỉ không ăn lương. Dìa dưới quê chơi vài bữa. Trời, cái xứ gì mà buồn ghê luôn, đi rồi mới biết. Ở BD lượn qua SG hai ba thằng mượn xe chạy tẹc tẹc lên trước mặt hú hú còn đỡ ghiền. Đằng này, tối ngày ngồi chầu hẩu ở xó nhà bên ngạch cửa chờ má dứ dứ ly cà chua, nút xong ưỡn bụng lăn một vòng vô trong đụng con chó vật lộn với nó, rồi chổng mông lăn ngược ra lại dỏng tai nghe Tình anh bán chiếu bên nhà hàng xóm mắt đìu hiu (không đeo kiếng) ngó qua chợ chiều coi mấy chị mặc áo bà ba e ấp xẻ lườn (tới nách) qua lợi.

Lăn mấy bận lượm được cuốn truyện. Đọc ngon miệng, dù hơi phân vân. Gỉ mà lúc chết tháng mười một, lúc tháng mười, lúc năm tuổi, lúc bảy tuổi. Lật tới lật lui coi phải chi tiết kỹ thuật không. Chừng hông phải.

Tiểu thuyết hông biết sao chớ truyện ngắn/tùy bút vầy chết à. Nhứt là đối với các nhà chủ trương minimalist (nhỏ [bự đúng chỗ] là đẹp). Nghĩ hông phải mấy vị đó coi chữ của mình khuôn vàng thước ngọc, bất di bất dịch kiểu Lã thị gì đâu. Vấn đề ở chỗ khác. Người viết cố gắng diễn đạt cái mình muốn theo cách mình muốn (I want it that way), yếu tố mình “làm chủ”, chớ hông để tập thể, cho đến lúc kết thúc một quá trình, vất vả mà thú vị. Đơn giản vậy thôi. Thú vị. Thú vị trong cẩn trọng, thận trọng, tôn trọng, nghiêm trọng, tăng trọng, không trọng…

Đề cập tới kỹ thuật thường làm liên tưởng đến “dựng truyện”. Nhưng nghe đâu dựng truyện cũng chỉ là một trong rất nhiều kỹ thuật cần phải có. Bất cứ thứ gì. Kể một câu chuyện. Kể một cảm giác. Nhắn tin rủ (rê) cà phê nghe bé.

Cảm giác cũng là một câu chuyện, với những tình tiết rất riêng của nó. Tái tạo một mặt phẳng hiện thực bằng ba điểm nhấn, lập tức xóa bỏ, bẽ gãy một cảm xúc, dựng một luồng ý nghĩ mơ hồ song song, nhảy ra cắt đôi những tuyến (có thể) đang hình thành trong óc người đọc, dẫn, gợi, thuốc, buông, vỗ vai, bóp mũi, sỉ vả, chế giễu, nuông chìu, đánh thức v.v. Đoán chắc khó lắm. Thất bại chuyện thường. Nhưng vì cái thôi thúc kỳ lạ, Nguyễn Hưng Quốc gọi đích danh là “ngứa”, nên vừa viết vừa gãi gãi nó vui. (Xong chút ngứa lại.)

Đã dễ bị “trật duộc” như vậy mà còn sai một ly thành đi đến ba chục dặm.

Evan Connell nói ông biết lúc nào mình dứt điểm với cái truyện đang viết. Dễ ẹc. Khi ông đọc và lấy ra vài dấu phẩy, rồi đi bộ lên xóm trên bẹo má cô hàng nước trà đá chanh đường, xong về đọc lại bỏ mấy dấu phẩy vào đúng ngay chỗ cũ. Flannery O’Connor có lẽ cùng quan điểm: Một truyện chả tích sự phúc lợi cộng đồng tốt lành hanh thông đẹp đẽ gì khi nó không thành công trong việc cưỡng lại được tóm lược, cũng như khi nó không lửng lơ và [tiếp tục] trương nở trong tâm hồn [người đọc].

Phấp phới theo chú Connell và mợ O’Connor chỉ, thấy rằng dù gãi cũng phải (ráng) gãi đúng chỗ.

Họa sĩ Võ Đình (vừa mất – RIP), kể ngày xưa ông biết một đồng nghiệp, tranh trưng bày nhiều gallery danh tiếng, có bức lên cả trang bìa National Geographic, nhưng ông ngờ là hạng nghệ sĩ tồi. Lý do ông chứng kiến chàng này được một người môi giới kêu điện thoại lại nhắn có khách muốn mua bức đó, cao giá, mà hông thích cái cục màu nọ lắm, bôi cục khác được hôn? Chàng bèn ô kê thò tay móc một cục trét cái phẹt lên cho yên chuyện. Chàng này cũng tợ như Giả Đảo thi sĩ, mới bị lãnh đạo văn nghệ Hàn Dũ hù hù dụ dụ cái vãi trên lưng lừa tuột xuống chịu liền.

Một ông họa sĩ khác, đang hôm nằm buồn buồn nhớ tới bức tranh mình vẽ năm nào, chợt nghĩ ra vài chỗ không ưng ý. Mai xách sơn cọ vô bảo tàng định bôi lại, thêm thắt tí đỉnh. Ban giám đốc với nhân viên dàn hàng dùi cui roi điện năn nỉ: Hổng được đâu bác ơi. Cái này đã đi vào lịch sử (mỹ thuật). (Chắc ý nói tụi phê bình gia, dựa vào mấy quệt, khối, nét,.. hiện có, nó tán banh nhà lồng rồi). Hơn nữa, tiền trao cháo múc sòng phẳng mà. Ức quá, ông bèn cầm cọ dài thước hai, xuống tấn, quơ quơ như Bùi Giáng: Bớ tui bây, nghe tao hỏi đây, tranh này của ai? Hình như rốt cuộc ông cũng làm được vài cục. Dấu phẩy là dấu phẩy của Connell. Anh làm anh chịu, đửng méc má.

Nhạc sĩ càng khổ (tâm), như Nguyễn Văn Thương có lần than phiền Don Hồ, tui viết bên “song” sao cứ bên “sông” phang tới dzậy chú. Còn mấy người khác nữa. Buông buông cái gì. Ngoài bắc trời “sập tối”. Tui kiu “rơi” chớ “buông” hồi nảo đâu?! Những chuyện ta thán tương tự vầy động chạm đạo đức nghề nghiệp từa lưa.

Quay lại với tháng mười một (số) và tháng mười (chữ) hay như vụ (phụ nữ) vụ lật nắp toilet rồi mới tiểu. Mốt feminist phản kháng mới cảm khái từ thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc?

phải rồi

tôi là đàn bà

hạng đàn bà đái không qua ngọn cỏ

Híc, muốn qua [thì] qua, ai nói gì đâu à. Thiệt tình (đúng là đàn bà ;).

Rõ ràng cả hai vụ này đều không chắc thấy dấu vết “tội ác” biên tập. Nghi tác giả nhầm lẫn chớ biên tập nào (nỡ) lái xe quờ quạng để nhân vật lọt đèo chết lúc này lúc khác biết đường đâu làm đám giỗ, còn quá nữa đẩy người ta vô restroom ấn ngồi xuống bắt đếm linh tinh xập xình xong biểu đứng lên dở nắp bồn cầu rồi mới (cho) đái.

Thỉnh thoảng mới có mấy cụ văng nghệ nhắm mắt lắc (cái) đầu chòi chòi càm ràm “Thôi-mày-giết-tao-luôn-đi.”

Anh Thợ Giày Nói Chuyện Ký Hiệu

2009-05-12T02:57:00.005-04:00

Đã cố đá trái bóng này sang cụ Nhị mà không được. Vì cụ bận viết các tiểu luận bỗng dưng muốn khóc trên các báo trendy kiếm tiền đi Cấp vi vu. Mà chị So thời lại không tha tội phán bừa bãi trên blog nhà chị, nên chú thợ giày KV phải liều mình nói (ẩu) tiếp. Ở nhà tía má bắt tắm heo, lên blog bị chị So dí “cho ra nhẽ”. Toàn chuyện quá sức của mình. ;((

Đọc mấy câu thơ trên blog chị So chợt nhớ tới thơ Bùi Giáng (Nguyễn Hưng Quốc đã phân tích rất thú vị). Nhưng có lẽ vì trong khuôn khổ chỉ phân tích thơ Bùi Giáng nên ông nhắc ký hiệu và ký hiệu học, cũng như một góc nhìn rất nhỏ trong muôn ngàn gấu ó.

Ký hiệu là mối quan tâm của triết học và ngôn ngữ học đã từ lâu. Gần đây có khoa học thông tin cũng hăng hái nhảy vào.

CS càng ngày càng phức tạp chết được (gì mà KTTTTĐHXHCN) là gì?

Hihi… Một câu mồi mồi, cho vui. Người ôm chánh nghĩa Quốc gia vững vàng trong lòng, sẽ đọc:

Cộng Sản ngày càng phức tạp (gì mà Kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội Chủ Nghĩa).

There’s no such a thing. Cái này để ám chỉ tới cái chuyện có sự cách biệt giữa cái biểu đạt (signifier) và cái được biểu đạt (signified). Hiểu một cách thô thiển.

Nhưng bạn today20 đọc, sẽ đọc ra ngay CS là chị So. Cũng như một người chuyên đi phá blog người ta như chú KV, thấy HY biết ngay là chị Hoàng Yến, nhưng người khác lại đọc (hát-y-cà-rết, hát-y-dài, thậm chí Hi ;)). Và dừng ở đó.

Biết là CS là CS rồi, và CS thì đang phức tạp dần lên. OK thôi. Nhưng CS là CS nào? ;P . CS đang nấu bánh đa cua cho các bé xinh xinh (và tỉ phú tre trẻ) đất Sài thành ăn hay CS đang làm thơ phiền trách PNH?

Nàng Juliet của Shakespeare nói:

What's in a name? That which we call a rose
By any other name would smell as sweet.

Có nghĩa gì đâu một cái tên? Hoa hồng là hoa hồng, bông cứt lợn là bông cứt lợn, kêu kiểu nào thì ta vẫn thơm (chết được).

Nhà thơ Gertrude Stein nói một câu nổi tiếng khác, cũng liên quan đến hoa hồng:

A rose is a rose is a rose is a rose

Câu này thường được phăng ra Nôm như sau: Thực tại là thực tại, thực tại bất khả diễn đạt (một cách chính xác). Tuy nhiên, nó cũng có thể được hiểu là ký hiệu, ở đây là con chữ, không có nội hàm, hoặc nội hàm không bất biến (sẽ nói tới bất định sau).

Ký hiệu gần gũi nhất với chúng ta là ký tự. Và thông thường (cho rằng) ký tự khi được sắp xếp đúng phép (ngữ pháp, chính tả chẳng hạn) sẽ cho một nghĩa chung.

Thực ra không phải vậy, xét trường hợp một cái blast. Nó treo công khai và về mặt tu từ, ai cũng hiểu câu đó hết, nhưng có thể mỗi người hiểu một ý, một mức độ. Một số khác lại không hiểu nó ngầm ý gì. Nếu trước cái blast đó là một cuộc cắn lộn trong quán cà phê, mọi sự càng rối ren. Chỉ những người tham gia cắn lộn mới hiểu gần nó nhất mà thôi.

Cái này làm ta liên tưởng tới một chiêu rất bàng môn tả đạo được áp dụng trong công nghệ thông tin. Mỗi khi một tập tin được gửi ra ngoài đám mây in-tẹc-nét (internet cloud) nó được cắt thành từng gói (packet). Chú hacker nào bay bay trong đám mây lơ lửng đó cũng thấy hết, hiểu luôn 1010110101110101, nhưng vì nó đã được mã hóa, cho nên dù chú có dữ liệu mà chú không có cắn lộn, chú không giải mã được thông tin. Chìa khóa mã chính thực là một phương thức (protocol) ráp nối được ấn định sẵn.

Mặc dầu vậy, vẫn có hiện tượng giải mã sai, dịch ngược lại sai, hoặc thiếu, do tạp âm (noise) lấn vào. Giả sử hai người có cùng một ngôn ngữ, văn hóa, lứa tuổi, trình độ học vấn, kinh nghiệm sống tương tự, nhân sinh quan hơi giống nhau,... Nghĩa là protocol gần như chồng khít lên nhau. Thế rồi, sau khi ăn bánh đa cua xong, họ cùng đọc một văn bản dưới ánh đèn cao áp. Chỗ lãnh hội có giống nhau không? Cảm nhận có giống nhau không? Hoặc giả một người nói, một người nghe. Có một câu nói thôi, nhưng chính người nói cũng không control được các hiệu ứng ngoại vi (externalities – mượn một khái niệm trong kinh tế học) của nó lên cái thông điệp dự định (intended message), huống chi người nghe. Mình khen ai mũm mỉm (dễ thương), ta lại tưởng mình nói họ mập, xa hơn nữa là ăn uống thiếu kiềm chế, có khuynh hướng chiều chuộng thân xác quá mức, lười vận động, v.v. Đó, khổ vậy.

Nguyễn Ngọc Thuần viết Vừa Nhắm Mắt Vừa Mở Cửa Sổ. Trong mường tượng của người Việt Nam, cái cửa sổ đó rất có thể là cái cửa sổ Pháp phổ biến từ trăm năm nay (có hai cái cánh đẩy ra). Đối với người Việt, “cửa sổ Pháp” chính là “cái cửa sổ”. Nói tới cửa sổ, mặc nhiên ta nghĩ đến cái cửa sổ (cao cao) ấy. Trừ khi được miêu tả cụ thể khác đi. Nhưng một ông Ăng-lê, ổng học tiếng Việt hai mươi năm, đọc câu này, rất có khả năng ông (vẫn) nghĩ tới cái cửa sổ kiểu khác. Cái muốn mở (toang) cũng không được, chỉ có thể kéo qua, kéo lại, kéo lên, kéo xuống. Không có vụ nhắm mắt “ẩy, ẩy”. Tính bất định của nội hàm ký hiệu, một phần, nằm ở chỗ đó (đó).

Bây giờ thử đoán tại sao chị HY lại dịch KTTT ra kiến trúc thành thị? Vì mới đọc một bài thơ có nhắc chuyện phố phường, hố ga hay trước đó chị đọc tạp chí Nhà Đẹp.

Quyền lực của ký hiệu thông qua tính liên dẫn rất ghê gớm. Một cách ý thức hay vô thức, ta bị nó sai xử (sẽ cho ví dụ cụ thể sau ;)).

Ký hiệu không chỉ là ký tự, mà còn là âm thanh, hình ảnh, cử chỉ dáng điệu mời mọc mê hồn, mùi và sự mịn màng khôn tả… Tất tần tật thứ gì có thể mang lại thông tin. Và thông tin này phải trao (đổi) được.

Và có phải các nhà ký hiệu học rách việc ngồi vẽ chuyện không. Cũng có thể.

Nhưng ký hiệu cũng được các nhà khoa học hành vi nghiên cứu, ứng dụng trong nhiều lãnh vực khác nhau. Cụ thể như trong quản lý thương hiệu và quảng cáo. Một số giáo sư khoa tiếp thị cho các sinh viên (nói tiếng Anh!) xem một video clip ngắn trong đó chiếu cảnh bờ biển (sea) cát vàng nắng ấm, có nàng chân dài mặc bikini nằm tắm nắng bên ly martini xong bảo các chú liệt ra cho tui tên các loại bột giặt. Kết quả? Bột giặt Tide (thủy triều) được liệt nhiều nhất. Một số biện pháp control cũng được lặp lại (kể ra dông dài ;)) với các thương hiệu khác nhau để tránh việc bột giặt Tide là thương hiệu khá nổi tiếng. Kết quả vẫn vậy. Ví dụ cụ thể: Ba chục năm sau thơ ký Lâm bị vợ sai đi mua bột giặt, cụ vẫn mua Tide.

Bây giờ tán qua tính quy ước của ký hiệu. Nghe đồn, trong tiếng Hán, có sáu phép cấu tạo chữ (tượng hình, chỉ sự, hội ý, hình thanh, chuyển chú và giả tá).

Tượng hình, có chữ Nhật日, hỏi Quách nữ sĩ, được cho biết là vẽ tượng trưng theo hình ảnh mặt trời vuông. (Nhưng chú KV lại thấy giống con trổng trong domino quá). Sáu phép này có thể kết hợp với nhau. Tuy nhiên, ngay cả nếu chỉ dùng một phép, nó cũng không hoàn toàn “thuần khiết” hay “logic”. Ký hiệu có khi được giản lược tới mức tối thiểu, xa rời quần chúng nhân dân ban đầu, mà vì quy ước, nó vẫn có thể hiểu được. Giữa đối tượng được mô tả và ký hiệu dùng để mô tả có một mối liên hệ khá xa. Và đa số các ký hiệu, không có một mối quan hệ hữu cơ nào với cái chúng biểu đạt.

Một người mới tập tành xài máy tính (mươi năm đổ lại đây) như chú KV cũng biết cái dấu tròn tròn, có vạch đứng ở trên là nút “tắt/mở”. Nhưng tại sao lại vậy? Có “mặt trời” nào đứng đằng sau đó không? Theo các nhà nhân chủng học, có thể không. Ngay từ thời sơ khai, con người đã đưa cái yếu tố thuận tiện vào ký hiệu. Đôi khi cái thuận tiện đi trước, gán nghĩa đi sau. Đôi khi nó được giải thích rằng đó là viết tắt của I/O ports; cổng input, output; số 1, trong hệ ngôn ngữ máy, đóng cổng (switch), nghĩa là bật máy vì nối cầu dẫn mạch, số 0 mở cổng, v.v. Không chắc.

Dấu hiệu kỹ thuật phổ thông vậy nhưng chưa có thống nhất xuất xứ cũng như trong cách hiểu. Theo tiêu chuẩn IEC (International Electrotechnical Commission) con lật đật ở trên là ký hiệu quy định của standby (chỉ chế độ ngủ ngoan đi bé, đứng sang một bên, và khi ta sờ vào thì bé hãy trở về tình trạng trước đó). Tuy vậy, trong báo cáo tư vấn của Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence – Berkeley cho Bộ Năng lượng California và Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, cách hiểu phổ thông của ký hiệu này là “nguồn”/“năng lượng”. Tóm lại, tắt/mở, không ngủ ngày ngủ đêm gì hết.

Ký hiệu cũng được dùng để gửi tín hiệu (tất nhiên) trong trí tuệ nhân tạo. Một dạng cổ điển: Tao biết mày biết tao biết…. Chúng tạo ra một chuỗi những tương tác, được điều chỉnh, thông qua sự nhận biết các ký hiệu và diễn dịch chúng. Cái gì cứng quá dzậy? Í trời, cưng nào đây? Bức tường! Quay lại, quay lại. Chết mẹ, cứng nữa.

Những ký hiệu này được thiết lập thật đơn giản, rõ ràng, tránh mơ hồ về lập trường “nội hàm”. Khó là càng đơn giản, cái “nhân tạo’ sẽ càng ít “trí tuệ”, không làm được nhiều việc phức tạp như con người. Cho dù đơn giản như công việc của robot Osin Made in Japan đi, cũng rất nguy hiểm. Thay vì hễ nghe khóc sẽ cho mình uống sữa lại bóp (cổ) mình. Chịu nổi không?

Có lẽ không phải đợi đến thập niên sáu mươi, bảy mươi của thế kỷ trước mới thấy bóng dáng của các trường phái này. James Joyce đã phần nào dự báo chúng. Các nhà văn thường đi trước các lý thuyết gia.

Chuyện ký hiệu nói tới sáng mai chắc cũng hổng hết. Nhưng chú KV tám tới đây thì chú hết. Với lại cũng tới giờ má dặn tắm heo xong uống sữa rồi.

TB: Trong thực tại, bé nào từng đi uống cà phê (lâu lâu mới cắn lộn) với chú KV thì biết chú vai năm tấc rộng… Vậy mà có bé đọc comment của mình xong thấy cái tên cúng cơm (do tía má đặt) có lót chữ Khuê, bèn kêu mình bằng “chị”. Trời, ta nói, cứ nửa đêm vỗ gối… Mai ra Sở Tư Pháp đổi ký hiệu mới được. Chẹp.

Nói Cho Tôi Nghe

2009-05-10T00:15:00.002-04:00

Tôi tự nói cho tôi nghe

(Vô số điều rút chốt vô nghĩa)

Cũng chẳng để làm gì

(Nhưng tôi phải cột chúng lại)

Bằng cách này hay cách khác

(Chúng tôi vẫn an toàn)

Và lủng lẳng

(Sống)

Bé Nghèo Của Mẹ Đĩ

2009-04-30T19:16:00.026-04:00

Trong Gatsby Tổ Chảng (The Great Gatsby) của F. Scott Fitzgerald có một câu nghe rất quen: “The poor son of a bitch”. Câu này theo bác Lộc Phàm là thuộc loại “bất dịch” nên không thể dịch được.

Nhắc tới Gatsby Tổ Chảng là nhắc tới Giấc mơ Mỹ. Nó thành lệ đến nỗi dịch giả viết lời giới thiệu áy náy sợ độc giả biết không tới nên cũng trưng ra kèm theo đôi lời dạy bảo. Nhưng Giấc mơ Mỹ có thiệt cũng chính là Giấc mơ Đại gia không? Biết đâu? Cái này chắc phải đợi đi hỏi ai ở Mỹ hay là Đại gia mới có câu trả lời xác đáng.

Chuyện rằng thi sĩ gái Dorothy Parker, trong đám tang Fitzgerald, đứng trên bờ huyệt sắp lấp của bạn đã chôm (không hề trích dẫn) câu đó để khóc. Giấc mơ Mỹ từ tác phẩm bước ra cuộc đời.

Chí Phèo, nghe đồn, là từ cuộc đời bước vào tác phẩm. Vậy mà không thấy ai nhắc Giấc mơ Việt Nam. Thiệt ra câu đó phải dành cho [những] Giấc mơ Việt Nam mới đúng. Hết đời này đến đời khác.

Mỗi người Việt Nam khi nằm xuống, nếu không có ai đó đứng ở trên (thương tình) nói một câu tổng kết hết nhiệm kỳ an ủi vậy cho đỡ tủi thì mình nằm ở dưới cũng phải nghĩ rứa thôi. Thành thật chút đi.

Cần gì phải lên báo.

Mai Em Vào Lớp Một

2009-01-12T04:12:00.026-05:00

Are you going to Scarborough Fair?

(Scottish Ballad)

1. Ai không khỏi xúc động khi một lần bất chợt nào đó bắt gặp mình trong sách. Trước đọc một truyện kể về cậu bé tối ngày bị nhốt trên phòng, thèm thuồng nhìn ra cửa sổ dưới đường nhìn bọn trẻ chơi đùa thỏa thích. Và có một thằng nhóc lem luốc trong đám gần như luôn luôn lơn tơn ngoài đường, bất kể giờ giấc. Một hôm cậu bé kia vì muốn làm quen hoặc thấy tội nghiệp thằng nhóc nên nối dây thòng một chùm nho xuống dưới. Nhóc liền nheo mắt lè lưỡi, rồi từ tốn xoay người về phía cửa sổ (cao cao) chổng mông tuột quần, sau đó giựt chùm nho chạy biến.

Nho, em chưa từng giựt (được), nhưng cóc, xoài, mận, ổi, lồng đèn con bướm, tóc ... em chỉ mới thử qua một đôi lần. Và đoạn văn trên có thể nằm trong Sách Của Bạn Tôi (Anatole France).

Anatole France, dĩ nhiên, là tên một nhà văn quen thuộc trên (cửa) miệng của mấy ông Tây học (tại chỗ). Các ông Tây Cao Đẳng Tiểu Học này thường thích thú băng qua vườn Lục-xâm-bảo với lá rơi mộng mơ hoài không chán.

Thiệt là một thời trong sáng, thanh bình và đẹp đẽ.

Các ông Tây học (tại thế) hôm nay đã khác nhiều. Ông cũng đi qua vườn Luxembourg, nhưng không (còn) nghe tiếng lá rơi, mà (vô tình) hóng hớt được một người (bản xứ) nói với một người khác (bản xứ):

“Qua đây chi dạ?”

“Săm soi Bergson.”

“Ai?”

“Bergson”

“Cha nào vậy trời?!”

Tây Cao Đẳng Sư Phạm nghe được có vậy xong liếm mũi phủi mông tông thẳng vào Moulin Rouge sau một thoáng (sờ túi) ra chiều nghĩ ngợi. Vậy sao, Bergson, như nhiều thứ khác, đã len lén trở thành một kỷ niệm nhạt nhòa. Ai nhớ mắt xanh năm nào? Cũng sẽ đến lúc mình phải từ bỏ Những Lá Thư Từ Cối Xay Gió Của Tôi và đối diện với Hột Cơ Bản, Những Kẻ (T)hiện Tâm…

2. Chuyện kể rằng trước lúc người đi xa, huyền thoại Arthur Ashe nhận được một lá thư từ người hâm mộ, rằng “Why has God for that seleccionarte so ugly disease?” (Tại sao Chúa phải dành chọn [cho ông] một căn bệnh khủng khiếp vậy?)

Arthur Ashe là một người Mỹ gốc Phi, từng theo học UCLA và giúp đội tuyển trường này đoạt chức quán quân quần vợt quốc gia, từng xuống đường chống chủ nghĩa Aparthied, và từng vô địch cả ba giải quần vợt nhà nghề quan trọng nhất: Mỹ Mở rộng, Úc Mở Rộng, và Wimbledon (Anh). Khi vẫn còn đang độ sung sức, có khả năng Smells Like Teen Spirit (Ngửi Như Ma Mới Lớn), Arthur phải mổ tim hai lần. Không may, một trong hai lần đó (1983), ông nhiễm HIV do truyền máu.

Arthur trả lời vầy: Có khoảng 50 triệu trẻ bắt đầu thử chơi tennis trên toàn thế giới, [trong số đó] 5 triệu học bài bản, 500 ngàn học chơi để trở thành chuyên nghiệp, 50 ngàn được gia nhập các hội, 50 vô Wimbledon, 4 bán kết, 2 chung kết. Và khi tôi nâng chiếc cúp (cuộc đời), tôi đâu có hỏi “God, Why Me?” (Chúa ơi, tại sao là tui chớ?) Vậy thì giờ, với bệnh tật, tôi cũng không nên hỏi.

Nghía qua chỗ này, giật mình nhớ lời má (dũa). Tại mỗi khi má sai cào cỏ với tắm heo, em hay lầu bầu. “Gosh, Why me?” Má liền ra tay (khỏ khỏ): Sao lúc má cho tiền con [đi] nhậu, con hông hỏi vậy đi?

3. It was the best of times, it was the worst of times, it was the age of wisdom, it was the age of foolishness, it was the epoch of belief, it was the epoch of incredulity, it was the season of Light, it was the season of Darkness, it was the spring of hope, it was the winter of despair, we had everything before us, we had nothing before us, we were all going direct to heaven, we were all going direct the other way - in short, the period was so far like the present period, that some of its noisiest authorities insisted on its being received, for good or for evil, in the superlative degree of comparison only. ( A Tale of Two Cities - Dickens)

Tạm biệt những XX nhé…

PS: But, why me?

Ngồi Xàng Xê

2009-01-06T05:51:00.012-05:00

Trong một chương trình truyền hình Gặp Gỡ Cuối Tuần ở một quốc gia nhiệt đới nọ, nhạc sĩ Thanh Tùng nhận ông bị bạn bè gán cho biệt danh là Nhạc sĩ Ngồi; vì nhiều bài hát của ông có chữ “ngồi”. Chẳng hạn:

… ngồi, nghe tôi hát! (Lời Tỏ Tình Của Mùa Xuân)

... đến bên tôi, ngồi! (Câu Chuyện Nhỏ Của Tôi)

… ngồi yên, cho tôi ngắm xem! (Ngôi Sao Cô Đơn)

“Ngồi” ám ảnh nhạc sĩ vậy chắc không phải chuyện chơi. Phải hấp dẫn sao đó ta mới đòi (người khác) ngồi chớ. Nhưng coi kỹ ra “ngồi” đối với ông nhạc sĩ chỉ thuần “tư thế” thôi. Đơn giản, nó thỏa mãn thị giác (ông).

Cũng nhạc sĩ, nhưng Lê Uyên Phương không chịu dừng ngang (hông) vậy. Ông muốn xuống nữa, tận cùng cho cái sự "ngồi". Ông kêu gọi (các em nó):

…hãy ngồi xuống đây…vui chơi cuộc đời có dáng hôm nay (Hãy Ngồi Xuống Đây)

“Ngồi” lúc này thành một “cách thế”, kết hợp hài hòa giữa Hiện Sinh, Descartes và Tào Động (Nhật Bổn). I sit, therefore I am (không có chữ “h” à). “Cách thế” là một biện pháp tự vệ, một phản ứng nhất thời đối với hoàn cảnh, môi trường, xã hội dưới cái vỏ thách đố.

Tới Nguyễn Bình Phương, “ngồi” nó thiết thân chớ không xa lạ. Ông đi đã rồi ngồi. Có người hỏi sao lại là Ngồi? Ông nói: Mệt quá thì ngồi. “Ngồi”, có thể khẳng định, là “nhu yếu thế”. “Ngồi”, một nhu cầu cấp bách và thực tiễn, ảnh hưởng trực tiếp tới hạnh phúc cá nhân (và các bên liên quan). “Ngồi”, có khi là nhu cầu tự nhiên, khi khác, là nhu cầu đổi mới. Chưa nói tới chuyện nhiều lúc ngồi bình thường không (ổn) thỏa, phải ngồi bình phương.

Nhất Hạnh xua xua tay, không có (ngồi) bị động vậy được, nên tự quyết:

... hãy ngồi yên trên chỗ đó. (Một Chỗ Ngồi Trên Góc Chiếu)

“Ngồi”, với ông sư, đích thực là “tâm thế”. “Tâm thế”, suy cho cùng, là một lựa chọn. Dĩ nhiên đâu phải lúc nào muốn MTV cũng được MTV. Nhằm bữa cúp điện, chưa đóng tiền kịp, TV bị hư, thời tiết xấu, cáp đứt, rà quài chỉ mỗi ruồi hay VTV tường trình trực tiếp kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XII. Cũng phải ngồi (chịu trận) chớ sao.

Ở Trịnh Công Sơn, ngồi như niềm an ủi cho một tình trạng không lối thoát được thừa nhận. “Ngồi” mang dáng dấp, dấu ấn “sự thế”.

…ngồi gần nhau hơn, ngồi kề bên nhau (Lại Gần Với Nhau)

Riêng Văn Cao, “ngồi” là “tình thế” của một kẻ “thất thế”:

…ngồi đây ta gõ ván thuyền, ta ca trái đất còn riêng ta (Trương Chi)

Truy ngược mấy ngàn năm trước đã thấy có “ngồi” trong thánh điển. Tên quyển cuối của bộ Vệ Đà, Upanishads, Tàu dịch là Áo Nghĩa Thư, nhưng nghe đồn chánh ra nguyên nghĩa vầy: Hãy ngồi lại gần sát [thầy] đây nha cưng. Nếu mình có “ưu thế”, “ngồi” tự nhiên trở nên hấp dẫn và đầy uy quyền, dù mới nghe qua như một lời khuyến thỉnh, mời mọc nhẹ nhàng (thôi).

Rốt cuộc, có bao nhiêu kiểu “ngồi”?

Nguyễn Khuyến quan sát thấy xưa nay “ngồi”, dù lòe loẹt tạm bợ thế nào, dẫu gì vẫn là “vị thế”. “Vị thế” là một thước đo, phổ biến và phổ quát trên thế giới, đã đành. Nhưng nó có chỗ đứng đặc biệt trong hệ thống giá trị văn hóa mình. Không, Tết (thiếu nhi) bày ra bán để thiên hạ khấp khởi rước về nhà ấn vô tay thế hệ mai sau, rường cột nước, nhà chơi chi?

Ghế tréo, lọng xanh ngồi bảnh choẹ (Vịnh Tiến Sĩ Giấy)

Thiệt tình, làm ruộng (mướn) chớ nhiều lúc cũng muốn ngồi (bên bờ con đê xanh xanh) hỡi cô tát nước bên đàng lắm nhưng cứ sợ hớ (hênh).

Có kiểu nào là ngồi “ngu thế” không?

What A Promising Year Ahead! Maybe. ;))

2009-01-02T05:13:00.012-05:00

Taken 01.01.2009

Kiếp Đam Mê: Bứt Gông Xiềng Là Mình (Hãy) Tính Chuyện Trăm Năm

2008-12-12T04:41:00.012-05:00

It ain’t so much the things we don’t know that gets us in trouble.
It’s the things that we know that ain’t so.

Artemus Ward

1. Thập niên, sáu mươi bảy mươi, Beatles mở đầu làn sóng chinh phục Anh Cát Lợi (British Invasion) vào thị trường Mỹ bằng những ca khúc là lạ, từ ca từ đến thể điệu đến cách ăn mặc tóc tai quần áo. Ngỡ như muốn quay mặt lại với thực tế của một cuộc chiến đang hiển hiện hàng ngày hàng giờ trên mặt báo và trong khuôn viên đại học khi tinh thần sit-in đang dâng cao.

Một trong những bài hát thịnh hành bấy giờ All You Need Is Love (Tình Yêu Là Tất Cả Những Gì Các Chú Cần), nghe như quốc thiều nước nào. Tuyên ngôn tuổi trẻ mang dấu ấn một phương Tây mới vừa thoát khỏi vũng lầy Thế chiến, mệt mỏi và chán chường với những kinh nghiệm chỉ còn là tiếng vọng của thế hệ đi trước muốn hàn gắn sự gãy đổ của lịch sử và hiện thực. Chưa bao giờ “chủ nghĩa” xét lại được sống hả hê đau đớn như vậy. Hả hê vì mình được xét lại, gần như tất thảy mà không hề mặc cảm thuộc về thiểu số. Với bao nhiêu giả thuyết và học thuyểt và lý thuyểt đang sinh sôi nảy nở chửa đẻ tràn mặt đất, ta suy tư về mọi thứ, “chiến tranh”, “lòng yêu nước”, “tình yêu”, “thân xác”, v.v. Ngộ thay, càng xét lại càng đem đến những hoài nghi về độ an toàn của khái niệm, về những khuôn mặt (khác) nằm (lấp ló) sau khái niệm. Bất an quá chừng.

Ngay chỗ tiện nghi thỏa mãn là sự bế tắc.

Những trật tự (quốc tế, xã hội và gia đình) mới dần được hình thành, buộc lớp thế hệ phải lựa chọn. Có quá nhiều lựa chọn. (Đa số) họ chọn không chọn (gì cả).

2. Cả thế hệ đang mất phương hướng được dịp rủ nhau lên xe (Hells Angels), lên đường (On The Road), lên…cứ băng băng khắng khít tay trong tay như răng với môi vậy. Kiểu Ta đi tới, dù chưa biết đi đâu. Yêu chân thành mà chết thiệt, tin hay không tùy, biết hay không người chết còn chưa (chắc) biết sao mình biết. Nhiệt liệt chào mừng câu thần chú Love is all you need.

Cho dù đúng vậy đi nữa, yêu cũng năm bảy đường yêu, phải hông?

Theo Robert Steinberg chỉ có ba đường chính (intimacy, passion, commitment). Các chú muốn vững vàng trong tình yêu, các chú phải có đủ ba chân, hai chân rưỡi không được. Nhiều đồng song lẫn đồng nghiệp của ông hông chịu, cho rằng nó hẹp hòi. Đừng nên phân tách chuyện yêu đương (theo sơ đồ) chi li rạch ròi. Tóm lại, không nên thắc mắc chuyện yêu ở tuổi/kiểu nào mới phải theo mô thức ấn định (sẵn). Phiền à.

Vậy mà có người , hễ nghe ai đồn ông nọ bà kia làm nhà văn, nhà thơ linh lắm là giận dỗi phản đối bằng cách (dọa) bỏ mặc vợ đẹp con xinh với ba (chục) hàng tình địch bơ vơ ngoài cột cờ Hà Nội, rồi trồng chuối đi bằng hai tay sang Hà Đông (Hà Tây còn đâu nữa) lùa một bầy nhộng (tằm) về làm mẫu (vật) lật qua lật lại như Alfred Kinsey.

Hay mỗi lần Quốc Bảo, Đức Trí, Trần Minh Phi, Quang Hải và những ai khác nữa họp báo là mình lại tủi thân chui vô tủ quần áo của tía má ngồi đọc thơ (Phạm Thiên Thư):

Cõi người có bao nhiêu

Mà tình sầu vô lượng

Còn chi trong giả tướng

Hay một vết chim bay

Đã (biết) “giả tướng” mà còn “sầu vô lượng”. Nho xanh chi lạ (rứa).

“Vết chim” chắc nhà thơ muốn gợi một đoạn trong kinh Phật: Khánh Hỷ phải biết, hành trạng của bậc đại gia như zấu chim qua trời, không hề để lại vết tích. [Chim] vô chiêu thắng [chim] hữu chiêu. Chim có bay, chim có đường, chim có rê trúng (đích), nhưng đã vô chiêu làm sao mà thấy được? Đừng ngồi đó buồn khổ tại sao cô Long hổng chịu luyện công cho mình mà cứ đè Dương Quá khù khờ (dạy) hoài.

Trong Virgin Suicides (Tự Sát Khi Mạc Hãy Còn), người dẫn của cuốn tiểu thuyết rất nhiều chất tự truyện than phiền: Tao chưa bao giờ nghe mấy thằng đó nói một câu có chút xíu trí tuệ (remotely intelligent) nào hểt. Cắc cớ sao “mấy thằng đó” lại được các em ở trường trung học, trong đó có mấy nàng hàng xóm của ông, mê quá trời. Làm ông đứng ngẩn trông vời áo tiểu thư ngoài gốc cây như Duyên Anh. Ông thông thái đọc rộng hiểu nhiều nên ông thấy vô lý, ức mấy thằng dân đen tối dạ ghê lắm. Mấy chục năm sau, viết tiểu thuyết đầu tay ông phải chêm vô một câu cho đỡ hận.

Có gì đâu. Ví như mình thấy rõ ràng (đó) không phải tay đua Công thức một, đua đường trường, đua địa hình… Nhưng biết đâu người ta tay lái lụa, tay lái trợ lực. Mà có không ưa rồi từ từ cũng (phải) ưa (bandwagon effect). Thích nghi là chai dần dần chớ gì.

Nghe đồn có một siêu sao blogger, ông về quê điều nghiên thị trường, ông đi loanh quanh phố Tây phố ta, ông uống cà phê, ông (la) cà chỗ này chút, ông (thử) cạ chỗ kia chút. Xong, không hiểu sao, ông lên trên đỉnh blog ông chit chat sằng sặc: Trời đã sinh Du (học sinh) mà còn sinh Lượng (kara)!

Nói ngay bác HB, nếu bác lỡ ngưỡng mộ vẻ đẹp thuần khiết mẫu mực cổ điển của một thời (bác ấy) như Audrey Hepburn, Sophia Loren, Sonata Ivanovna, Brigitte Bardo, thậm chí Marilyn Monroe, sao đâu.

Ồng thơ ký (giả) Lâm ổng không hạp (
phim) trắng đen, ổng thích Ba Mùa sặc sỡ của Bùi em với những trường đoạn ngây thơ em thả anh ra, bảo nhặt hoa phượng về nhà chơi chung mình cũng đâu dám có ý kiến. Bác sĩ Trần Bồng Sơn dặn rồi: Chuyện của nhà người ta.

Không tin hỏi chị So đi, hát (thêm) một entry ai thương yêu ai nữa cho mà nghe.

3. Võ Phiến khi nhắc Hoàng Ngọc Tuấn (không có gạch ngang chém dọc gì ở đây á), tác giả của Hình Như Là Tình Yêu, ông đẩy đưa cái vẻ thích thú trong hồi hộp. Ngầm ý Hoàng Ngọc Tuấn viết như rứt ruột ra vậy. Đọc đến đoạn này thấy tâm huyết nghiêm trọng quá, phải đi dở sách dạy làm cao đơn hoàn tán ra xem coi ruột của loài ăn tạp đi bằng hai chi sau áng chừng bi nhiêu.

Trời, ruột ta dài thênh thang tám thước, tha hồ mà rứt. Hehe…

Quan Trường Thị Nô Lệ, Trung Chi Nô Lệ, Hựu Nô Lệ (Nói: Ngu Cho Mày Chết!)

2008-11-02T05:44:00.012-05:00

Trong Trăm Năm Cô Đơn có một chi tiết ít ai thèm (nhắc tới). Đó là đồng chí Aureliano Buendía sau một hồi vào (sinh) ra (tử) hổn hển thì hơi rảnh (chút) nên nghĩ mông lung. Xong giật mình: “A, chết mẹ!” Chính vì cái khoảnh khắc “A, chết mẹ!” này mà dù rất cô đơn, Aureliano đã không ngả (hẳn) vào vòng tay của Che.

Với Aureliano, có thể đó là nhận thức (muộn màng) về một hành trình nhân sinh. Với người khác, không nhất thiết phải lớn lao vậy. Có khi mình mua cái bánh (ít) nhân thịt, ăn mới biết nhân đậu. Mình cũng (được quyền) “A, chết mẹ!” chớ.

Cũng có người “A, chết mẹ!” vì chuyện khác.

Trong Nhà Văn Hiện Đại, Vũ Ngọc Phan chê Phạm Duy Tốn về “nghệ thuật sắp đặt”. Chẳng là cụ Tốn cho quan phụ mẫu nói vài câu mới nghe qua, người đọc đã ngứa gan (bàn chân). Nhưng cụ Phan nghe cụ chịu không được, cụ bảo “họa có loạn óc à?”. Cho dù kỷ cương quan trường Pháp thuộc thối nát, quan lại toàn bọn huyện Hinh trở lên đi nữa, đê sắp vỡ tới nơi, thân chắc gì đã giữ được nói chi tới cái thẻ ngà hay mấy ván bài đang đánh dở. Vậy sao quan có thể điềm nhiên tưng tửng thế ?

Dĩ nhiên cụ Phan phân tích, lý lẽ trong bối cảnh Những Năm Tháng (Nô Lệ) Ấy chứ cụ còn sống đến bây giờ chắc phải thót thót “A, chết mẹ!” liên hồi mỗi khi đọc phát biểu của các quan phụ mẫu Aureliano những năm tháng này: “Nó tưởng mình nói nó thì chết.”

Biết đâu được, có khi cụ (cũng như các cụ khác) "A, chết mẹ!" lâu rồi.

Lừa em (nó) thế.

The Way We Live Now

2008-10-25T05:20:00.012-04:00

Indeed.

Reigning Ass(es)

2008-10-17T00:47:00.012-04:00

Ông Hugo Chávez lãnh đạo vương quốc của các nàng Venezu-silia xinh đẹp. Ông thường khoa chân múa tay, thậm chí sùi cả bọt mép, trước công chúng và có riêng cho mình một chương trình (Aló Presidente) để làm trò (mị dân thân tả) trên đài truyền hình quốc gia. Ông muốn giúp các nước cộng hòa chuối khôi phục lại vị thế (chưa bao giờ có) của mình sau khi dẫn dắt thành công nước ông đi lại gần Cuba anh em.

Một hôm chống cằm ở Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc không xong, trong khi người khác đang phát biểu, ông quay sang oang oang: “Có một con quỷ vừa ngồi đây”. Ý ông nói ông Bush con. Vì là cuộc họp của khối Mỹ La Tinh và vài nước “liên quan”, nên có đức vua Tây Ban Nha tham dự. Đức vua chắc hôm đó khó ở trong người, bèn chồm lên bảo: “¿Por qué no te callas?” Hỏi giang hồ thì được biết là một câu không lấy làm đẹp mặt gì lắm, nhất là khi nói cho một vị nguyên thủ nghe. “Tại sao mày không/chưa chịu câm miệng lại nhỉ?” Có thể là vậy.

Saïd khác, ông viết quyển Orientalism (Đông phương học), vừa đủ để tạo ra một nhánh mới trong nghiên cứu học thuật. Tuy ông cũng đưa nhiều nhận xét gây tranh cãi nhưng chưa phải ôm trọn một câu tương như vậy giữa thanh thiên bạch nhật trong đời bao giờ. Khi trở về gần nơi chôn nhau cắt rốn của mình, đứng ở Lằn Xanh (Blue Line) bên này Li-băng (Lebanon), ông nhặt một viên đá ném về phía trạm canh của người Do Thái. Cụ thể ông ném vào cái gì, ai biết được. Nhưng rõ ràng ông có phát ngôn.

Phát ngôn là quyền của mỗi người. Mỗi hoàn cảnh phát ngôn, mỗi tư cách phát ngôn, mỗi nội dung phát ngôn, mỗi phương tiện phát ngôn…là mỗi. Đại khái vậy.

Vua Tây Ban Nha chắc không có dịp đi Việt Nam và đủ rành tiếng Việt để coi ti-vi, đọc báo, hay nghe các loại cơ quan (chức năng), các loại bộ phận (chức vụ) giải thích/ hợp lý hóa về nhiều thứ trên đời (ngoại trừ “vì sao chuột chù có lông và hoa hồng có gai?”). Ờ, sau đó lại thêm thắc mắc về những thứ quy định, nghị định, thông tư, văn bản hướng dẫn dưới luật trong đó đề cập tới chuyện to bi nhiêu, dài bi nhiêu thì chỉ được làm có bi nhiêu, hoặc ngay cả không được làm. Mà chắc ông cũng không có kiên nhẫn khi hàng ngày phải tiếp xúc với bao la những câu trả lời, những phóng sự, những bài bình luận đố vui có thưởng rứa a rứa a để rồi phải đứng lên ngồi xuống chỉ trỏ liên tục.

Nhưng ông có thể đi dự lễ trao giải Nobel. Đợi đến cái câu đầy cảm khái năm nay của hội đồng Nobel Văn chương, ông sẽ ngọ nguậy thúc thúc cùi chỏ vào ngực vương phi Đan Mạch: “Ê nè, ‘reigning civilization’ là cái quái quỷ gì vậy?” Vương phi ngần ngừ: “Chắc có nhầm lẫn, hay ý ông chủ tịch muốn nói: “[The uncivilized] reigning [the] civiliz[ed]ation.” Vương phi dứt lời, trên kia ông chủ tịch cũng vừa kịp kết phần phát biều của mình: “… As always, ladies and gentlemen.”

Không Có Gì

2008-09-13T06:34:00.012-04:00

Vì chút việc riêng phải đi xa, không biết lần thứ mấy. Đem theo ít sách (phần lớn chưa đọc) để cho ấm nhà, dọn ra cũng vừa một kệ. Ông Đỗ Mục đời Đường đi xa, khi trở về thành lỡ một cái hẹn. NH nói có khi những cuộc chia tay ngỡ như tạm biệt, nhưng rồi mãi mãi mình không bao giờ gặp lại người đó, vật đó, cảnh đó nữa.

Thuở nhỏ ở chung nhà với nội, ngoại, bao nhiêu hư đốn đều giấu nhẹm. Đến khi lớn khôn, rời đi một bước, lần lữa chuyện người chuyện mình. Nội ngoại rồi cũng không chờ được. Ngày nằm xuống người hỏi sao lâu, người nắm tay anh T. tưởng đã về.

Bạn nhắc bao nhiêu việc dở dang phải làm, thấy mươi năm như cái cựa mình trong giấc. Thả gươm xuống lòng sông vớt trăng như Lý Bạch, vui với ảo ảnh dị thường kia biết đâu là diễm phúc? Đọc Bác sĩ Zhivago không nhớ gì, ngoài cảnh cậu bé Yuri đứng bên trong cửa sổ nhìn ra ngoài khu vườn đang bão tuyết. Có khi một khoảnh khắc là nửa đời người, nửa còn lại là những tháng năm chồng chất.

Lại nghĩ về “tri nhận”. Thế giới là thế giới nào?

Lật The Collected Songs of Cold Mountain (Hàn Sơn Thi Tập), gặp mấy dòng:

This rare and heavenly creature

alone without a peer

look and it’s not there

it comes and goes but not through doors

it fits inside a square – inch

it spreads in all directions

unless you acknowledge it

you’ll meet but never know

(Red Pine translated)

Những bất ngờ đến như không, lòng chưa kịp hoài nghi mà đã thanh thản.

Mưa suốt buổi sáng trên bãi cỏ lất phất. Sau bãi cỏ là con lộ và cánh rừng. Muốn nhớ một câu thơ nhiều hơi hướm cũ nhưng đầu óc rỗng không.

Bật ngọn đèn bàn, viết vẩn vơ vài hàng vô nghĩa. Xếp lại giấy tờ mới hay tấm bưu thiếp vừa nhận đã cong một góc nhỏ. Không biết trước hay sau. Cũng chẳng hiểu tại sao. Đem để tạm bên tấm hình cắt được từ báo lúc 20.

Cầm ly cà phê bước sang nhìn nắng nhạt đã biết chiều. Dưới nhà có người khép cửa.

Ngô đồng nhất diệp lạc

Kiếp Nghèo: Nói Ra Cũng Tại Vua Hùng

2008-09-06T00:11:00.012-04:00

Mấy tháng trước, nghe một người bạn than phiền về (vài) hiện thực (phi lý quái đản đến surreal), hơi buồn trong bụng. Nhưng là con nhái bầu, bận lang bang với mấy nàng nhái bén, nên cứ thôi thì thôi…

Hôm nay, nghe được từ một bạn khác nữa tự nhiên bao nhiêu chuyện cũ lại trào về. Cười khôn ngăn được. Thực ra, cũng không lạ gì.

Thuở nhỏ, tía má cho đi học, cả nhà có mình (con út) là được vở giấy trắng kẻ hàng với bốn ô-ly, bút không phải chắp vá nắp nọ, ruột kia. Các anh chị vở đen, có khi còn xác con gì, hay miếng bánh dầu hay gì gì nghiền dính trên trang giấy, vô tình đụng vô nó rớt ra thành cái lỗ.

Mình học mỗi năm một lớp ngon lành. Thêm ở quê, siêng năng đi học đều không nghỉ nhà phụ tía má mỗi khi vô vụ nên toán, lý, hóa, ngoại ngữ gì thầy cô cũng bắt mình đi thi học sinh giỏi. Rủi sao, phường xã đều đậu. Rồi ra học chung với các bạn thông minh lanh lẹ biết được nhiều huyền thoại phố phường ngộ nghĩnh.

Có bữa mai thi, mình đi chơi tàng tàng ngang qua thấy các bạn là niềm hy vọng của đội tuyển đứng đá banh. Ngạc nhiên hỏi sao không học bài? Bạn ngôi sao sáng chói nhất nói có gì đâu mà học, sao mày không ở lại chơi? Có lý! Ở lại chơi chưa rớt hay dập cái móng chân nào thì bạn đó bỏ về. Mình và các bạn khác chơi tiếp đến tối mịt. Chơi xong về còn kịp coi Ma Đao Thần Kiếm, hai trăm vê-anh-đê một đứa. Sau nghe mới biết hơn phân nửa đám lục lạc bình bát các huyện (theo mình) đi chơi, chỉ có bạn đó đó là học từ chiều đến tối (trong KTX).

Một môn khác, thầy luyện thi đưa sách bài tập chép tay (mà thầy gọi là bí kíp) cho hai bạn siêu sao (hồi đó chưa có blog) cưng kia vì thầy bận đi họp đột xuất ở ngoải. Hai bạn này trí nhớ suy tàn hay sao, quên không đưa cho cả lớp. Mấy tuần sau thầy vẫn đinh ninh đàn gà nhà đang dùng bí kíp bá cháy bồ chét của mình chuẩn bị mổ mổ (gà nhà đứa khác).

Chuyện nhảm mình có nhiều chớ, người làm sao chiêm bao làm vậy mà. Nhưng cái vụ này mới lạ. Thầy nói mấy ông GS.TS (ra đề) giỏi gì, cũng ngang cỡ thầy hà. Hỏng tin hả, Các bài thi Vô địch Vật lý Toàn Nga chớ đâu. Nội nhật, trong vòng bán kính 25km, các hiệu sách lớn, nhỏ, cũ, to, vừa, bé, vỉa hè không thể nào tìm ra một cuốn. Cả đám lê lết đi tới đâu cũng nghe có (một) đứa mua hết rồi.

Ngẫm ra Hoàng Ngọc Hiến tấm tắc cái nước mình nó (sướng) thế đúng ha. Nhất là đối với những vị học hành cao cao bên cửa sổ (tò vò), sách lận trong cạp quần, lâu lâu xé một trang nguyên con, không thêm không bớt khạc ra, cũng đủ làm giang hồ ba đào dậy sóng (động cỡn) tam bộ nhất bái. Hèn nào, dân tình xưa nay đồn đãi rằng tấn vi quan, thối vi sư, tại gia vi phụ. Nghĩa là đi học nếu đuợc thì làm quan (người ta), không được thì làm thầy (người ta), còn bình thường ở nhà thì, đương nhiên, làm cha (người ta). Nothing to lose ([En] đâu có [còn] gì để mất).

Ờ, mà dĩ nhiên tía má đâu bao giờ hiểu nổi, tại sao thằng con mình nó cứ nhoi nhoi tới cấp phường/xã là bị đạp xuống lại vậy. Trời, không có sách sao thòi lên được. Bởi vậy mới còn làm ruộng tới giờ. Những lúc ngồi to hó (đây đó) nhớ nghĩ phận nghèo (đuối học sớm) của mình bèn sến lịm: Chẹp, đời gì chẳng tình thương không yêu đương (đôi khi muốn nói yêu ai nhưng ngập ngừng đành lãng phai…)

Suýt Rơi Cả Cặp Mắt Kiếng

2008-08-22T05:32:00.063-04:00

To err is human, to forgive, divine
Alexander Pope

Nếu mình làm Tổng biên tập, nghĩa là có quyền biên tập (và coi sóc) tất cả, mình sẽ phải bắt đầu từ chỗ nào? Cô thư ký đang ngồi cạnh?

“Phê bình đồng chí tác phong không gọn gàng nhé. Thiếu tinh thần cách mạng.”

Thư ký thì phải thù tiếp (ý kiến) lãnh đạo. Có khi vượt mức chỉ tiêu, đâm ra mình đầu óc không tập trung được. Họp giao ban đành nhắc nhở:

“Ngắn vừa thôi em.”

Biết mình đang biên tập cái gì và cái gì cần biên tập sao mà khó. Khó nên khỏi làm hoặc muốn làm sao thì làm được không? Chắc hổng được (xuôi chèo mát mái) đâu.

Mỗi lần nhớ Mật mã Da Vinci lại thấy vui. Không phải chuyện dịch giả Đỗ Thu Hà có bằng (học vị) tiến sĩ ngôn ngữ học mà chuyện biên tập viên Đặng Thị Huệ hoàn toàn yên tâm về bản dịch của chị Hà. Ngoài những chuyện cười không trọng lượng Thảm họa dịch thuật Trần Tiễn Cao Đăng chủ nhân có chỉ ra hầu rộng đường dịch học, một bạn đọc khác cũng chép nhiều chỗ nhưng thú nhất chỗ này:

Âm:

“Stop! I will fire!”
“Go ahead”

Nghĩa:

"Đứng lại! Tôi sẽ bắn!"
"Hãy bước lên phía trước"

Một người cảnh cáo người kia, xong người kia nói như rứa. Biên tập viên nếu biết mình đang biên tập một tiểu thuyết trinh thám chứ không phải kịch thể nghiệm, sẽ biết chắc nhân vật vừa đưa ra lời cảnh cáo nên nói gì tiếp theo cho hợp logic hình thức sau khi nghe câu trả lời của nhân vật bị cảnh cáo:

“Khùng hả mậy?”

Theo đà đọc xuống mà không thấy vậy, khỏi cần so bản ngôn ngữ gốc, cũng đoán có gì không ổn rồi.

Người viết, người dịch, tất nhiên phải chịu trách nhiệm (chút ít) với bài viết, bản dịch của mình. Nhưng biên tập viên trong thế giới chuyên môn (hoá) tự động xào đi cóp lại hôm nay không thể chối từ (cái ấy) hoặc nói một câu lấy được: “Xin lỗi, em chỉ là biên tập viên.”

Đăng hay không đăng, xuất bản hay không xuất bản ở đâu cũng căn cội từ câu hỏi sống còn liên quan mật thiết đến hiện hữu (hoặc do thiểu số công khai định đoạt, hoặc do đa số thầm lặng khước từ). Ở một số nơi, vấn đề chỉ là phạm húy hay không phạm húy? Ở một số nơi khác, có thể có hơn một câu hỏi. Câu hỏi có tính thuần kỹ thuật như chính tả, ngữ pháp, thuộc về hàng thứ yếu (nhưng là bắt buộc tối thiểu).

Gần gần có bạn Nờ Lờ nhắc Vietimes và Carr. Carr từng đăng một bài trên Harvard Business Review, trong đó chàng so sánh công nghệ thông tin với một số ngành khác đã hoặc đang tàn lụi qua một số chỉ dấu le lói giống nhau bèn kết luận: IT mà can hệ gỉ (ai) đâu? (IT doesn’t matter!)

Bài này gây nhiều phẫn nộ trong học giới cũng như dân hành nghề mãi võ qua ngày. Đặc biệt có hai cụ to giáo sư Harvard viết một bài chỉ trích HBR (!): “Làm ăn dzậy hả?” Gần như muốn vận động truất phế Tổng biên tập và rõ ràng đe dọa sẽ không thèm cộng tác nữa. Sau đó bổn báo phải đăng một bài phân tích (đỡ cho) lập luận của Carr, theo hướng nó khả thủ, đáng đi mà các bác.

Chỉ lý luận (bị cho) lôm côm thôi còn vậy, không biết về tính (thiếu) chính xác của sự kiện và góc nhìn khách quan (phóng đãng) của một bài báo sẽ bị hài tội ra sao. Nhiều sao lắm. Lần gần nhất là nhà báo đoạt giải Putlizer Judith Miller viết điếu văn cho Yasser Arafat có nhiều chi tiết cá nhân sai, và điếu văn Jacques Derida của Jonathan Kandell với cái nhìn phi chính diện (not full frontal). Cả hai bài này đều làm New York Times “xớ rớ” một dạo.

Đoàn Duy Thành nói làm người khó chứ làm biên tập viên thấy khó hơn nhiều. Không thể nào không sai sót nhưng kỹ mà bắt lầm đối tượng cũng phiền không kém. Giả dụ hết sức đơn giản thôi, nếu gửi một truyện ngắn cho biên tập viên trang văn học nào đó, trong đó nhân vật A nói câu nào cũng chấm phẩy đúng đắn TCVN của Cục đo lường chất lượng, nhân vật B không hề bỏ dấu hỏi hay chấm than chi hết ở những nơi cần thiết. Rồi biên tập viên cứ thế tự ý túc tắc tốt bụng thêm vào, không thèm hỏi lại. Chơi vậy là kỳ quá (lắm)!

Chuyện này chắc lại gợi nhớ các bác về giai thoại hai cha con ông đồ Nho hay chữ xưa mà bạn Quách thường kể (đi kể lại) vào cuối buổi nhậu. Cha thi hoài không đậu, con thẳng tiến tam trường. Đến khi con làm chủ khảo, cha vẫn đi thi (Tới đây đã thấy xuất hiện một vụ án nữ quyền, với đầy đủ các nhân chứng vật chứng, dựa trên khế ước Trăng Sáng Vườn Chè, hê hê – copyright batrieudicay). Tóm lại, chấm thi xong, con về đang uống nước vối ăn trầu bỏm bẻm, cha bèn thập thò ở gian dưới lên hỏi:

“Kỳ này có bài nào được không mậy?”

Con thở dài:

“Có, có một bài được nhắm nhưng sai cả thể phách, câu cú ngô nghê nhắm thầy ạ, đành phải đánh hỏng. Tiếc thật.”

Cha bảo:

“Đâu, mày nhớ gì không, đọc tao nghe hử?”

Con cứ thế ngửa cổ hắng giọng chu mồm đọc một mạch. Đọc chưa được phân nửa ông đồ cha đã xách cái đòn xóc lúa trong nhà vừa phan vừa chửi (cha) cái thằng quan chủ khảo. Hoá ra bài của đồ cha, nhưng chữ Nho không chấm phết rõ ràng. Nghè con (hơi) dài và dai hơn cha, nên lúc hành (cái) sự đọc lên xuống kỳ khu kia, lia chia ngắt sái chỗ, thành ra cả mấy quyển thi nộp vào đầu đuôi cứ là tầm phào khó hiểu. Làm chủ khảo không làm, biên tập bừa bãi tai hại vậy.

Chuyện tương tự vầy ngày nay cũng không thiếu. Hôm nọ thằng bạn (vong niên) của bác mình nó đọc truyện ngắn của một nhà văn nữ Việt Nam. Đọc tới chỗ chi đó, thấy đắc quá, mạch văn/thơ bị gẫy đột ngột do câu xuống hàng, thụt ra thụt vào. Nó nói cái gì tứ đổi, ngoại hàm đổi, văn cảnh đổi. Nó khen hấp dẫn, nhưng không biết ghi điểm cho ai, nhà văn hay biên tập viên. Cứ phân vân mãi tới giờ.

Cũng thằng này, bữa trước ông bác dẫn lại nhà nó chơi. Mở DVD ca nhạc ra coi, nghe cô ca sĩ nổi tiếng hát nọ tới chỗ “con tim thì khô máu” của họ Phạm. Nó lầu bầu quá trời. Má nó ngồi sau: Cái thằng hay, sao người ta nhớ hết được? Vậy bác sĩ đâu cần nhớ gì ha, cho thuốc bậy, cắt lộn chỗ à? Bác sĩ khác!

Tranh cãi kịch liệt. Mình chỉ ngồi cười hiền hoà (cả làng). Ông bác còn đang bận lom lom giương đôi kiếng hai tròng sát màn hình coi các động tác (nhào lộn tim mạch) của cô ca sĩ nên không để ý. May cô này không chã chớt hớt nhả, hát câu trên đúng tiêu chuẩn ba Rờ (trong, tròn, và rõ) của trường Cao đẳng Văn hoá Nghệ thuật Quân đội Liên khu 3. Ờ, mà làm ca sĩ hổng làm, biên tập chi dzậy.

Muốn kỹ cho ra hồn cũng khó nữa. Hôm nọ đọc bài báo trên tờ báo, lớn lắm, bác phóng viên mắng nhặng xì xằng (một bộ phận) thanh thiếu niên tự gây thương tích (self – mutilation) cho mình là theo phong trào, a dua bệnh hoạn (bác nói theo nghĩa của bác). Bác này chắc tối ngày mê mục trả lời thắc mắc bạn đọc của Trưởng Khoa TS Huỳnh Văn Sơn (ĐH Sư Phạm, Viện ĐH Quốc Gia TP.HCM) trên TTOL nên không để ý cái bác đàm luận nó có định nghĩa cụ thể và nằm trong danh mục các bệnh tâm lý (mental disorders) cần điều trị của Hội Tâm lý học Hoa Kỳ (American Psychological Association) và, dĩ nhiên, ngoài Hoa Kỳ (trừ phi bác theo trường phái Ahmadinejad). Ngoài ra, nghiên cứu, sách vở, phim ảnh, nhạc nhiếc đề cập xa gần (vụ này) bàn phím nào kể xiết.

Tuy nhiên, biên tập viên đâu phải bác sĩ tâm lý trị liệu, để lọt lưới phải thôi. Huống chi thói quen, kinh nghiệm và kiến thức (ức chế) nó đẩy đẩy mình đi trước. Ví dụ đọc một bài về tâm lý (giáo dục) tuổi mới lớn vừa nhắc Hồ Ngọc…mình đã thấy ngay chữ “Hà”, thậm chí nghe thuận tai mỏi mí. Nhưng các bác thích dạy con nít tám tuổi 1 + 1= 0 lại thấy chữ “Đại”. Không có chữ “Đại” không được. Hay đọc lướt ngang tiêu đề có “Hayek”, vang lên trong đầu mình sẽ là “Salma, Salma, Salma” chứ không thể là “Friedrich, à Freidrich.” Mặc dù viết về hai nhân vật này đều hoàn toàn có thể bàn về “vốn”.

Đó là giả thiết rút từ huyễn tượng một đường cong cong, nối thêm đường vòng vòng. Còn sau đây là chuyện có thiệt (đọc lén được). Một ông viết bút ký, ông nói nhớ ở quê ăn cơm với dưa hấu cũng ngon. Biên tập thắc mắc quá chừng, “ăn dưa” còn hiểu. Nên biên tập rồi vẫn cẩn thận để chú thích. Độc giả mới trả lời nói: “Có à chú, chỗ tui có ăn vậy.” Xém chút nữa biên tập viên thành thừa tướng. Giỏi như Vương An Thạch cũng đâu biết hết mấy chỗ khuất tất xa xôi. Cùng lắm một hai cái (danh thắng) gọi là cho vui thú ngao du sơn thủy (lạ) chớ thời giờ đâu tìm hiểu kỹ càng.

Còn như hội Tao Đàn An Nam xưa nay có non vạn bài thơ dở, chỉ mỗi bài Thiếu Nữ Ngủ Ngày thơm tho mát mẻ, bàn qua tán lại, người đời sờ nắn lung tung, bưng lên để xuống không hết mê (mẩn), tự nhiên ngay mấy chỗ hay nhứt lại lòi ra hai cha nội. Mặt mày lơ láo lơ láo như phường ăn trộm. Trộm thiệt chớ bộ. Sương, suối cái gì. Thấy thương mấy thầy khoá làng (phê bình văn học cổ trung đại) chỏng gọng vì cái vó dỏm.

Nhiều khi sai sót kỹ thuật bất khả kháng cũng có nữa. Trần Trọng Vũ (chồng của Thuận – phải để vầy cho lễ phép thời thượng) gửi ông Ka Tê một loạt tranh Good Morning Vietnam. Ông Ka Tê loay hoay làm sao tỉ lệ bị đổi khi ra báo (mà còn khổ nhỏ nữa, hehe). Họ Trần nổi cơn (Trọng Vũ): Không có lần sau à! Ông Ka Tê là hoạ sĩ lẽ nào ông không biết tỉ lệ quan trọng thế nào với một bức tranh? Tỉ lệ là một dạng kích thước (measurement). Ông cũng là đàn ông, lẽ nào ông không biết kích thước là cái người ta sống với đời? Thiệt tình.

Nói chung, biên tập (thực sự) không những khó còn khổ, chưa kể cái quan hệ giữa truyền thông (chứ không đơn thuần chỉ là báo chí) và công chúng ngày càng dễ có diễn biến phức tạp (như các cơn bão sắp đổ bộ).

Theo chỗ đoán thì bạn Nờ Lờ không thích thú gì chuyện bới lông đâu nhưng cái quan hệ đó hôm nay, sau một thời gian không thể hàn gắn vì child abuse, chiều thuận nó đã ra vầy, từ phía độc giả Nờ Lờ (và các nàng hay ngo ngoe ngúng nguẩy khác), cứ chạy thục mạng rồi nhảy xuống gầm cầu Chương Dương, thò đầu lên than khóc ri ri

Chiều nghịch từ phía Vietimes (và các loại tương tự), đơn cử TBT Thiều, quần ống cao ống thấp, tay cầm chai cuốc lủi rượt theo mà rằng

Cũng đành làm người và làm lỗi, như câu trích ở trên, ngẫm lại hơn nửa (phần ba) đời hư mình thấy đúng quá xá (tía má còn không dám nhìn). Hehe…Mà ngộ, gặp nhiều vị, sao hổng thấy ở họ cái cố gắng trong cả hai.

TB: Bác nào còn có cái gì chung (common) khác, ngoài giác quan, cho em mượn xài cái. ;))
Biên tập cũng như Xích Bích (phú), có tiền và hậu. ;P

Tạm Biệt (Những Cánh Chim) Miền Tây

2008-08-14T21:37:00.012-04:00

Miền Tây trù phú của mình giờ đã thành trọc (phú). Từ ngày cơ giới hoá nông thôn, cá rùa lươn rắn của bác Ba đã bị chích (điện) lia lịa không còn một mống, cỏ cây tự nhiên um tùm xanh mướt cũng bị cưa (điện) tỉa xén hớt tót. (Làng) trên, (xóm) dưới mất tự nhiên quá thể, hoa chăm cỏ xen, lối phẳng cây trồng. Chim bướm muỗi mòng vì vậy vơi đi nhiều. Mấy công ruộng của tía má thời nhiễm mặn, nhiễm phèn hết.

Mà các cô này xách rổ xách rổ đi đâu cũng chớ thấy qua lợi bứt cọng hành cọng tỏi gì ráo trọi cho mình giúp tình thương cái. Đờn ca tài tử mùi mẫn cũng không cứu được. Chắc mê coi phim Đài Loan, Hàn Quốc trong nhà quá.

Phần nữa, có hai hòn thời chỉ còn Hòn Phụ (thiệt ra là chính), Hòn Tử đã sụm bà chè rồi. Bụng dạ nào đứng nhìn hòn còn lại. Đông Hồ, Mộng Tuyết, Sơn Nam đã xa như hôm qua. Anh Út Bạc Liêu Kiệt Tấn đi Tây. Hồ Trường An đi du hí. Nguyễn Quang Sáng bỏ lên Xì Gòn kể chuyện mèo, cô Tư Cà Mau quyết định làm bà Hội đồng thăng, thôi không ngồi nữa, thăng dìa nhà nghỉ khoẻ để khỏi khổ như đời cô Lựu…Riêng triết gia Cà Rem Mỏ Cày thì bị đày ra đảo luyện cái chi không biết (biết chết liền), có thể là Hà Mô Công. Mấy nàng Ái Cơ trong chậu úp, chậu ngửa, chậu he hé cũng bôn ba hải ngoại. Đó, còn gỉ đâu? Thành ra, anh này cũng xách phảng xách phảng đi luôn.

Tạm biệt miền Tây hoang dại vô bờ bến.

Tạm biệt xong sao thấy mình dại quá. Giận mấy ông Tây-Nho nhọ nồi viết sách ba trợn bán lấy tiền hù doạ con nít. Cái đoạn thằng nhỏ mặc áo trắng đi tưa vũng bùn trong Quốc Văn Giáo Khoa Thư báo hại mình cho tới giờ này có làm ăn gì được đâu (trả lời câu hỏi bữa trước của bác, ờ đúng rồi, bác á bác Nhị Linh, đừng làm bộ ngoe nguẩy tóc em đuôi gà quay sang phải sang trái – copyright Nghe Chửa). Thiệt là:

Nhất thất túc, thành thiên cổ hận
Tái hồi đầu thị bách niên cơ

(Một lần lỡ rớt cái chân
Quay đầu nhìn thị cơ cần gẫy tan)

Nhưng nghĩ lại hay tại mình đọc không kỹ, nhớ mang máng hồi xưa (hè lớp tám thì phải) có coi mấy hình vẽ (vì có hiểu gì đâu à) trong Hán Văn của Trần Trọng San thấy nhắc mấy câu, chắc vầy quá:

Nhân chi nhất sinh tứ thời hồ
…

Thời hồ thời hồ bất bất tái lai

Đại khái:

Bài đọc ngắn.

Giảng nghĩa: Con người sinh ra (và sống) một lần trong đời, tất thảy có bốn thời kỳ hồ đồ (hoa niên, thiếu niên, trung niên, và lão niên). Dù hồ đồ của thời nào, tím tái theo kiểu nào (thì) chúng cũng sẽ không bao giờ lai vãng (lại nữa). Mỗi một khoảnh khắc hồ đồ có cá tính hồ đồ đẹp đẽ độc nhất vô nhị, xá gì mà không hồ đồ thêm tí nữa cho nó trọn vẹn phải lẽ (hoa niên theo hoa niên, lão niên đừng ỷ thuốc thang theo thiếu niên trệu trạo mà mất cả sức lẫn mạng, v.v.)

Bài học: Hồ đồ đi, kẻo về sau lại hối không kịp ấy. Ôi, “hối không kịp ấy” bốn tiếng ấy nghe ra há chẳng đáng tiếc não nùng lắm ru?

(hết phần trích)

Đến phần nhảm.

Hồng hồng tuyết tuyết…Mợi ngày nào còn chưa biết cái chi chi

Mà giờ đã….

Nhắn: Bác pút pút đi xe tút tút (màu tím Huế, mui trần), cú này em nhứt định giành lại quyền kiểm soát. Hehe…

Có Điều Gì Gần Như Niềm Tuyệt Vọng (Cho Nó Sang)

2008-07-27T08:43:00.012-04:00

Quân bất kiến Nam, Xuân tự cổ đa danh kỹ

1. Sáng dậy đã có vẻ làu bầu như con gấu. Nghĩ mãi mới nhớ lâu rồi không ngủ (đủ). Tắm thì vẫn đều đặn (2 lần/ngày), bớt nóng nực chứ không thôi bứt rứt. ;))

2. Vẩn vơ về danh xưng “tứ trụ triết Tây” trước 75 ở miền Nam mà Thụy Khuê và nhiều người khác hay nhắc, thêm vụ Trần Phong Giao hỏi Nguyên Sa: “Bông Hồng Hay Bông Cứt Lợn?” Thấy mắc cười nên cười một cái (rồi thôi).

3. Thương về TS[1]. Dương Ngọc Dũng của những năm 1990 (thiên niên kỷ trước) và TS. Ngô Tự Lập những năm 2000 (thiên kỷ này) trên mặt báo. Xong tự thấy rất thảm.

4. Trung Nguyên ngoài cà phê ngon còn có Bắc Kiều Phong – Nam Mộ Dung. Đại (Tồ) Việt ngoài giai nhân chi chít theo tỉ lệ (xích), bonus Nam Vũ Hạnh – Bắc Nguyễn Khải.

5. Trong một thư ngỏ của khoảng chục (mười) các giáo sư người Mỹ gốc (Me) Việt (đa phần trẻ, do TS Viet Thanh Nguyen, Đại học Nam California chấp bút) cách đây mấy năm có nhắc tới “ám ảnh hủy hoại” (destructive obsession). Thư trong một ngữ cảnh khác, về vài vấn đề khác. Nhưng tưởng ám ảnh tự thân đã có tính hủy hoại ít nhiều rồi. Có khi huỷ hoại để tái sinh. Thỉnh thoảng nó cũng tạo ra những năng lượng xung đột (ngột).

6. Má sai đi mua trái bầu (hay bí gì đó), thay vì cho thêm bó hành ngò, cô hàng rau (xanh) mơn mởn lại kèm quyển Suite Française (thiệt ra là 30% off, nhưng mãi ngắm nghía lựa bầu nên quên bó hành ngò thành ra khi má hỏi…) Anyway, sách gồm hai (trong một) quyển của Irène Némirovsky, người Do Thái gốc Ukraine sống và làm việc tại Pháp bị chết trong trại tập trung Đức Quốc Xã ở Ba Lan. Hơn nửa thế kỷ sau tập bản thảo mới tìm thấy. Về đứng xa ba thước đá câu bổng cầu vồng rất đẹp vô thúng (đựng sách dưới gầm giường) trúng ngay The Sorrows of Young Werther. Giật mình nghĩ tới những mô thức hồi ức cổ điển về Chiến tranh Thế giới II. Kiểu như con khuyên cha, bà nội, cô, cậu, chú, dì, thím, mợ, vợ thằng bạn… hãy mau dời gót ngọc tản cư. Rồi nhận được những cái lắc đầu ứ ừ không tin: Một dân tộc đã sản sinh ra Goethe, Kant, Bethoven, Bach, blah blah thì làm sao có thể như người ta lo sợ được? Kết quả sau đó Đức thả bom tung toé, bắn tên lửa đạn đạo V2 chíu chíu như tình Ca-chiu-sa, ập vô từng nhà bắt trọn ổ, giết gần hết, tống đi trại tập trung, tùng xẻo, trấn lột, đem quay v.v. Dĩ nhiên đó là "sự thật" lịch sử. Chính vì vậy ta mới có quyền (và nên) hy vọng.

7. Đọc được đoạn này: I do not mean by this declaration to condemn those who believe otherwise; they have the same right to their belief as I have to mine. But it is necessary to the happiness of man, that he be mentally faithful to himself. Infidelity does not consist in believing, or in disbelieving; it consists in professing to believe what he does not believe.

It is impossible to calculate the moral mischief, if I may so express it, that mental lying has produced in society. When a man has so far corrupted and prostituted the chastity of his mind, as to subscribe his professional belief to things he does not believe, he has prepared himself for the commission of every other crime.(Age of Reason – Thomas Paine)

8. Mỗi lần sờ (vô bàn phím) là biết cố tật thừa giấy, vẽ voi, nói nhảm sẽ trỗi dậy nhưng không nhịn nổi. ;(( May có Nguyễn Mộng Giác nói đỡ dùm. Người ta hay hỏi sao ông viết về các nhân vật lịch sử Việt Nam trong Sông Côn Mùa Lũ tầm thường vậy? Coi không được. Ông trả lời nửa đùa nửa thật, đại ý tui bình thường quá, rướn lên hỏng nổi thì kéo họ xuống. Cũng phải, xưa nay mấy ai tự túm tóc mình kéo lên được. Dễ nhất vẫn là nắm tóc người khác đè xuống để thoả mãn nhu cầu (thắng lợi tinh thần).

[1] TS là viết tắt của tiến sĩ, không phải thiền sư, thí sinh hay là tao sẽ. (Khổ, cái gì cũng phải chú thích cẩn thận không lại trách mình thiếu sót).

Nhậu Cùng Một Hướng

2008-07-17T22:51:00.012-04:00

Chomsky nói một câu dễ thương thấy ghét: “Một cách đơn giản là có thể tôi không có khả năng thấu hiểu Derrida, nhưng tôi ngờ cái cơ hội xác suất của sự kiện [thiệt ra chỉ là possibility (khả năng) thôi, đoán và mò quàng xiên vậy cho có vẻ triết học của ngôn ngữ học của văn học của…và tránh lỗi điệp tự. Hehe] đó.”

Chomsky “dễ thương” vì ông không phán: “Theo lý thuyết của tao/mà tao tin thì mày sai.”

Ông Hoàng Tử Bé lại nói: “Yêu nhau là cùng nhìn về một hướng.”

Mình không rành mấy cái vụ yêu và giải này nọ gì ráo trọi. Nhưng mình biết nhậu phải ngồi chung một chỗ. Không ai nhậu qua điện thoại, thậm chí webcam.

Nhậu phải cãi. Cãi phải dựa trên căn bản là đơn vị bàn. Bàn này đang nói, bàn kia không nghe rõ, hoặc không theo (nghe lén) từ đầu, không nhất trí ai trả tiền sau khi tính sổ, xen vô gắp nửa chừng mồi người ta, dễ gây thương tích trong (dĩa) lòng lắm à.

Chuyện này cũng giống trước khi vô bếp, không cần giao kèo: “Tui nấu nhưng bà phải rửa chén” (Tía mình hay chơi chiêu này. Hehe…) Nhưng phải thống nhất: “Thế nào là ngon?” Ít nhất: “Thế nào là mặn?” Nếu bà không chấp nhận hoặc cùng chiến tuyến tiên đề về nghệ thuật nấu ăn tài ba lỗi lạc của tui, bà đừng có nói sao tui nấu dở à nghen?

Tờ New York Times mới đây kể chuyện ông Friedman, chết rồi còn gây sự. Nghe đồn ông đoạt giải Nobel Kinh tế, có ảnh hưởng sâu đậm thắm thiết lên chính sách tiền tệ của Mỹ, bao nhiêu là bằng danh dự của trường này viện nọ tổ chức kia, học trò giỏi chắc cũng nhiều luôn, blah blah… (ủa mà cái này tiếng gì, thôi cứ in nghiêng cho chắc). Tiếp tục (coi ở dưới):

Ông gắn bó với Đại học Chicago, từng học và dạy ở đây nhiều năm, được xem là người mở rộng tầm nhìn ra bờ hồ Michigan cho trường phái Chicago uy hùng. Nói chung, nghĩ về ông, người ta nghĩ ngay đến Đại học Chicago. Ngược lại, nghĩ về Đại học Chicago với những gương mặt sáng giá, chắc chắn người ta sẽ nhớ tới ông như một uỷ viên thường trực (gây tranh cãi).

Điều đáng ngạc nhiên, như tờ Times viết, Đại học Chicago định lập một viện nghiên cứu mang tên ông với ngân quỹ khiêm tốn ước định là 200 triệu đô. Cái khó ở chỗ hàng tá giáo sư trong trường chống, lý do họ không (tin) theo thuyết hoặc các luận thuyết mackeno (mặc kệ nó) của ông Friedman được. Nếu lập một viện như vậy e đưa ra tín hiệu cúi đầu thiên lệch về hướng đi của viện. Chúng ta chưa đầu hàng, chưa tâm phục khẩu phục, đừng hòng ta chịu bị chơi ép vậy đâu nha.

Hai bên quần tây áo đầm chia phe kéo co bất phân thắng bại nên ngài viện trưởng Dim-mờ (Zimmer) và ông hiệu phó chuyên môn Rờ-xem-bà-ui-ờm (Rosenbaum) phải triệu tập toàn thể hội đồng giáo dục (gồm hơn hai ngàn giáo sư, giảng viên, thủ thư trưởng, hehe…) để …cãi tiếp. Lần cuối có một cuộc triệu kiến đấu khẩu vĩ đại như vậy trong trường là vào năm 1986, để xem có nên tước đoạt (divest), cởi bỏ nhanh lẹ các khoản đầu tư ở Nam Phi hay không?

Nhậu xong rồi, bây giờ quay sang bàn bên lý : “Theo Friedman thì các chú phải trả tiền.”

Chơi gì kỳ dzậy!

Cá Tính Của Một Buổi Chiều

2008-07-09T23:18:00.012-04:00

tôi đến đường số 17
mang theo những định dạng cần thiết cho một buổi chiều hợp lệ
trước khi ngồi xuống nắp ống cống
và rình đợi
những tâm hồn

nứt nẻ

thừa mứa tính từ
qua lại

trong tôi
không ngừng
phọt ra từng giao diện khả lắp
chuồi trên bề mặt xác chiều chưa đánh mã

hững hờ không
hân hoan không
hạn hữu không
hanh hạ

tôi xé từng trang từ điển ném xuống lòng đường toang hoác vương
những tính từ thoi thóp
chiều thực vật đã sang trên nóc nhà

đối diện
trạng từ

chỉ còn lại danh/động
ngày danh/động
đêm danh/danh
chiều danh/động
ôm động/động
đôi bàn tay danh/danh

nơi đây cũng không nhiều
bởi tôi luôn ngưỡng mộ những người còn sống
và yêu thầm kẻ phản bội

chiều của tôi không phải là bình minh đến muộn
với những hình khối, kích thước, màu sắc, điệu bộ của một buổi chiều
chiều của tôi không bao giờ kêu: “Ê, chiều!”

07.2008

Đêm Ngủ Ở Tỉnh

2008-07-01T03:20:00.012-04:00

Nhiều khi có một câu chữ nào đó cứ bám riết lấy mình, vang lên trong đầu hoài không chịu buông tha. Hồi tám chín tuổi, ở nhà bên có anh lính hay chơi đàn rất khuya. Đàn anh đã cho mình trời xanh bao ước mơ tuổi thơ. Một hôm mình đang cầm cái que đứng dưới gốc me, anh chạy ra đưa cho tờ giấy kẻ ngang sạch sẽ có chép nhạc nắn nót. Tặng cháu nè. Chú mới sáng tác đó. Hi, mình đọc sơ lời biết đó là bài Mặt trời bé con của Trần Tiến hay phát trên loa phát thanh phường chớ gì. Anh lính này còn ký bay bướm ở dưới nữa. Từ đó mình hết hơi, rã miệng vì cứ hả họng là ngày xưa có chú bé…Lả người cho đến một lúc nào đó, không hiểu bằng cách nào, mình lại quên bén nó đi.

Đêm ngủ ở tỉnh là một trường hợp khác. Mình không bao giờ có ý định đẩy nó ra khỏi óc, cũng không có ý gợi nhớ đến nó. Nó thường đến với mình rất bất ngờ nhưng êm đềm vào những buổi khuya. Khi đó mình đang ngủ mơ màng, rồi choàng tỉnh dậy như có ai vỗ nhè nhẹ lên vai: Đêm ngủ ở tỉnh.

Đêm ngủ ở tỉnh. Câu này nghe phê dễ sợ. Tưởng tượng coi, nó là tên một tập truyện có hơi hướm cổ điển và Tây, nhưng xa xăm mơ hồ hơn, như Niềm vui hãy ở lại hay Điều kỳ diệu của tâm hồn mà mình đọc được hồi nhỏ. Sách mượn ở hàng xóm thôi. Nhà không có sách. Bác hàng xóm hưu non này có nhiều sách mà hay phát biểu xỏ lá. Mày nói như cọp nhai đậu phộng. Là sao cha? Thì nghe nó lổn nhổn chớ sao.

Đêm ngủ ở tỉnh. Mình nâng niu bốn chữ này đến độ không dám bịa ra chuyện gì để mà gắn vô. Lỡ không xứng coi như đi đời một ám ảnh dễ chịu. Thà cứ để nguyên như vậy còn hơn.

Phải nhận rằng chuyện gì cũng có nguyên cớ của nó. Vậy mà mình không thể nào tìm lục trong ký ức một mẩu nhỏ đời sống mình từ lúc lọt lòng, thòng tận bây giờ tại sao có mấy chữ này trong đầu. Mình phải hoặc nghe ai nói, hoặc đọc ở đâu đó chớ. Không nhớ. Mọi người trong nhà đều nói mình lộn xộn cũng phải. Cái cách mình mở miệng không giống những người khác. Cái rổ từ vựng của mình cũng vậy. Nó làm sao làm sao. Đôi khi đang nói thì ngắc ngứ không biết phải dùng từ gì cho thích hợp. Sang quá không được. Xuống tông một tí thì lạc. Ít học quá, phô quá, điệu bộ quá. Nói một câu toàn phương ngữ miền Bắc mà mình phát âm giọng Nam Trung chẹt lét, chen vô vài tiếng của tỉnh mém giáp ranh quê nhà. Hoặc cả đám đan chéo đan chùm cũng có. Lấp lỡ vậy đó. Chưa bàn tới câu cú. Gớm ghê luôn. Nghi do học hành dang dở, cao không ra cao, thấp không ra thấp. Lại mê TV. Đài nào cũng coi, báo mình càng coi thường nữa.

Sớm nhứt là câu này vô trỏng hồi năm lớp chín, tức năm cuối cùng mình còn gần gũi chuyện học hành. Năm này nhiều sự biến.

Khởi đầu là anh Tư. Đi nhậu về xáng cho mình một bạt tai. Điên thì chết từ nhỏ đi nghen mậy? Bà già chồm hỗm nhai trầu trong bếp. Thằng nói vậy nghe được sao con! Rồi ngồi khóc à ơi không ai thèm dỗ. Mình cũng lủi đi chỗ khác cho rồi. Sau mới biết chả uống ở quán chú Nhố với mấy cha trong xóm. Quán này bà ngoại hay sai mình đi mua nước mắm, tiêu, đường, mấy thứ linh tinh. Các cha thường tụm đó uống cà phê tán phét. Mình ngứa tai hỏi chõ vô. Ai nói chú vậy chú? Để tâm thù mình. Đợi anh Tư đi nhậu có đầy đủ mấy đứa giả bộ hỏi. Nghe nói em mày học giỏi lắm? Anh Tư nói ờ, nó nói chớ đứa nào. Nhưng mà nó bị khùng khùng đúng không? Đó, có vậy thôi cũng đánh mình.

Chưa hết. Cách đó hai tháng, thi môn Giáo dục Công dân. Con nhỏ ngồi sau mình không thuộc bài. Chỗ hỏi về cơ cấu nhà nước, bộ máy lãnh đạo gì gì đó, nó khều mình. Chủ tịch Quốc hội là Nông gì mày? Nông Đức Mạnh. Nông Đức Mặn hả? Ờ, Nông Nước Mặn. Con này ghi vô thiệt. Tới hồi bị điểm 3 nó rủa mình. Bà cô dạy GDCD là bí thư Đảng uỷ của trường nên phải làm cho ra chuyện. Nó chỉ mình thì mình phải cúi đầu nhận tội. Là tội nói giỡn thôi. Vậy mà họp hội đồng giáo viên kêu mình xách động phỉ báng. May thầy hiệu trưởng ổng hạ khẩu nương tình. Con nít nó nghịch. Nhưng phải bị điểm 2 và đạo đức Yếu Học kỳ I. Bỏ công mình thức dậy sớm học bài. Con nhỏ kia mới khùng thiệt. Mùa mưa nó mặc áo mưa bộ đến lớp. Tụi con trai đứng ở góc đằng xa, đang chuyện gẫu không chú ý gì. Nó la thiệt to. Mấy ông quay mặt lại cho tui cởi quần (là nó nói cởi cái quần đi mưa). Ngày nào nó cũng vô lớp la như vậy cho tới hết mùa mưa.

Còn nữa. Cha thầy dạy lịch sử mới về trường ở trong xóm chớ đâu. Giờ học có 45 phút toàn nói tào lao xịt bợp. Lúc nào cũng thiếu giờ. Giờ sau là giờ thể dục. Mình làm lớp trưởng nên bị ông thầy này cạo. Cho lớp xuống trễ nữa hả? Dạ tại thầy K. Nói ổng bữa sau đừng vậy nữa. Lớp leo, nhảy, chạy, bò… được một nửa là giải tán. Từ đó, kẻng đánh hết giờ mình liền buông bút. Ổng để ý bắt tại trận. Cho giờ C. Cô chủ nhiệm tức quá. Trong mấy chục năm lịch sử của trường, chưa khi nào một lớp chọn, lớp mẫu mà bị giờ C. Ô nhục vầy không chào cờ được. Ông chồng cô chở cô tới nhà, ngồi ngoài xe vắt chân hút thuốc phì phèo. Cô chủ nhiệm vô đề liền nhưng phải mất hồi lâu ông già, bà già mình mới hiểu Sổ đầu bài, A, B, C tùm lum là cái gì. Ông già mình giơ hai tay lên trời. Chắc tui giết thằng này quá bà. Rồi cả lũ kéo nhau sang nhà thầy K. Ổng không thèm nhìn mình. Cô chủ nhiệm bá vai ổng dắt ra hiên. Mày nể chị, tha cho nó lần này. Sửa lại giờ B đi. Thằng này để tao trị. Coi như êm xuôi. Mình chỉ thấy ổng thường mướn truyện chưởng nhái và uống rượu ghi sổ ở quán chú Nhố, nhưng tụi trong lớp nói ổng với thầy thể dục hay chơi bài tiến lên, chặt hẽo ăn tiền tá lả ở trên xóm trên.

Thi tốt nghiệp đậu á khoa. Thi chuyển cấp đậu vớt. Ở nhà cho rồi. Anh Năm cản. Tự nhiên dị mầy? Không thích thôi. Bà già nói. Kệ nó. Anh Ba. Không được, phải có cái cớ gì đáng đáng nghe mới thuận tai. Vậy là từ đó chả phao tin mình bị viêm xoang hay nhức đầu sảng, học không vô. Người này người kia còn đem thuốc gia truyền tới cho mình. Thi
ệt tình.

Nghỉ học phải theo mấy chả đi làm xa, vì xanh quanh hết ruộng rồi, ngoài ra thị xã cũng nhỏ. Khoan cắt bê tông, chuyên gia chống thấm và lót gạnh nền thương xá là nghề của mấy anh em. Mấy cha này kiết lắm, toàn ngủ nhà trọ dưới 8500đ. Đang hôm mình nghe Đêm ngủ ở tỉnh, ngồi dậy ngó ngang đã đã, anh Ba thò tay đè đầu mình. Nằm xuống, nằm xuống. Nhiều khi thấy cha này lãng dễ sợ (Anh Năm ngu ngu nổ nổ không nói gì rồi). Nhưng còn đỡ hơn anh Tư, sến chịu không thấu. Quanh giường dán đầy hình Lam Trường, Đan Trường. Mê nhứt hai thằng này. Đẹp trai còn hát hay, ác thiệt. Mua được cái đầu VCD là coi tối ngày. Ông già canh me chả đi chơi, ở nhà chọt chọt để coi cải lương làm hư mẹ cái đầu người ta. Chả về la lối. Nói mà, cha này chỉ có tài phá là giỏi.

Ông già lạc hậu thiệt, nhìn mặt lúc nào cũng ngơ ngác như con bò lạc. Dị hở?! Tụi mày giờ hiện đại quá. Lúc ăn cơm, lúc nhậu là lúc ổng kể những chuyện xưa rích. Phong trần không ra phong trần, không lãng tử, không anh hùng cứu chúa, không hoà hoa gì ráo trọi. Mà nghe cả trăm lần, nghĩ coi. Chán quá, không biết làm sao mình phải thêm đầu thêm đũa vô, cắt khúc này ráp vô khúc nọ, thậm chí đẻ chuyện cho nó lạ. Rồi phải mồi mồi nhớ không? nhớ không? Vậy là bữa sau, cũng có khi ngay trong bữa đó, có chuyện mới để nghe. Nhưng nhiều lúc ổng chấp lộn, hoặc kể chưa hết thì quên khúc mình chêm thêm nên nghe nó vô duyên kinh khủng. Nhằm bữa có khách, khách không hiểu gì cười nhăn nhở, mình muốn độn thổ nên giả bộ gõ gõ chén xuống một câu vọng cổ mùi. Nhưng mình cũng không phải chịu ổng lâu, ổng bị bại thận nên phải đi chạy máy ở bệnh viện tuần hai lần. Bớt nói lại. Bao nhiêu tiền anh Tư để dành cưới vợ vô đó hết. Chưa từng thấy anh Tư quen cô nào. Để tiền cưới vợ chi vậy cha? Ai biết mậy. Đời nhiều thay đổi, có khi duyên số nó tới. Chạy thận đâu được vài tháng thì ông già tiêu. Anh Ba chậc lưỡi. Rồi xong. Anh Tư lầm bầm. Nói mà, cha này chỉ có tài phá là giỏi. Anh Năm không nói gì, lo mua hòm mua áo.

Bà già cử mình vô Sài Gòn đón phái đoàn bên Mỹ về. Ở nhờ nhà bà dì họ. Nhà rộng rinh. Xa thành phố. Đẹp kinh hồn. Đêm trước ngày máy bay đáp xuống mình lại giật mình nghe ai nói văng vẳng bên tai: Đêm ngủ ở tỉnh. Mở mắt thấy căn phòng sơn màu hồng hồng. Đèn ngủ cũng màu hồng.

Về tới đầu ngõ, cả nhà chạy ra tay bắt mặt mừng. Anh họ, chị họ lâu ngày không gặp nên khóc thảm. Vừa kịp lúc liệm. Liệm xong cả nhà ra bàn uống nước. Bà già đứng lên. Thím cảm ơn các con đường xá xa xôi về nhìn mặt chú mày lần cuối. Anh họ xua xua tay. Cảm ơn gì thím. Tụi con phải cảm ơn thím mới đúng. Ở bên đó bận bịu tối ngày, không ngơi ra được. Cũng không có dịp chánh đáng về thăm quê hương. Sẵn chú cũng như cha mà thím. Bà già ờ ờ rồi đi ra sau nhà, vừa đi vừa bụm miệng cười khục khục. Má, thằng này nó điên rồi.

Lúc sắp di quan, bác hàng xóm đứng sát cạnh, mình quay qua. Biết quyển nào tên Đêm ngủ ở tỉnh không? Ông sư dẫn đầu đám rước đi ngang gõ tóc tóc tưởng mình nhắc ổng cái gì, quay lại hả một tiếng thiệt to. Anh Ba đứng khựng lại xém làm đổ lư nhang đang bưng. Mình nói không có gì. Tụng tiếp đi. Bác hàng xóm nhìn xuống ngón chân cái ngọ nguậy suy nghĩ. Tao nghe quen quen. Đúng rồi, tên một tập truyện của Hoàng Ngọc Biên xuất bản trước 75 ở Sài Gòn. Có đây không? Không. Đọc chưa? Chưa.

Mở cửa mả, rồi mãn tang, bao nhiêu chuyện lu bu bây giờ mới có thời gian ngồi chép lại mấy dòng này. Lâu, mình không thấy Đêm ngủ ở tỉnh về gọi giữa khuya. Nhiều đêm mất ngủ, nằm trong bóng tối nghe tiếng bà già thở khò khè hay tiếng anh Tư ngáy lại nghĩ về bốn chữ này.

03.2008

Lời cuối chân em: Dạo này rảnh quá nên hơi lười, toàn đem chuyện nhà/cũ ra tám nhảm đỡ ghiền. Còn phần hai không biết bao giờ mới tới. Hehe…

Sách Chớ Cái Gì Mà Nhìn Chằm Chằm

2008-06-23T23:16:00.012-04:00

Dĩ nhiên đó là biến tấu của một câu điểm chỉ nghệ thuật xắt hành trong phim Người Bắc Kinh ở Niêu Dóc. Nàng hướng dẫn chàng hạ dao thế, thế, đúng rồi đấy, hành không phải con gái, nhé, nhé.

Nói chung lúc đang già đi thấy rõ, người ta thường nhớ tới chuyện cũ luôn. Mấy hôm nay lởn vởn câu này lại muốn có một tủ sách trong nhà, như ngày xưa đã từng (sém) có. Chả liên quan gì nhỉ? Mốt giờ đó.

Khi mình vừa bắt đầu biết hết mặt chữ cái và đánh vần thành tiếng được (cuối năm lớp Ba) thì má bán tủ sách chính ở nhà mua cho tía chiếc xe Honda 68 (có thể phải bù thêm 99% tiền nhưng nói vậy nghe cho oai chớ, má dặn), chỉ để lại vài cuốn gối đầu giường. Nhờ người chị họ làm ở Cửa hàng sách Nhân Dân (tức là lớn lắm) dưới thị xã bán dùm nên chắc cũng được giá.

Tóm lại là từ đó thôi rồi một đời trai đang hăm hở tò mò khám/phá thế giới. Bây giờ ngồi kiểm điểm lại những thứ vô tình rớt trúng, thấy ấn tượng rất ít (nội dung bay biến rồi), chỉ vài chi tiết đắt giá mà thôi.

Lớp bốn đọc Thành Trì mini juýp quỳ bên giá sách dưới ánh đèn mờ đầy thông cảm.

Lớp năm Cây Phong Non Trùm Khăn Đỏ thủng thẳng đưa cặp giò trần trụi từ xa tiến lại rồi lại đi ra xa.

Lớp sáu Cô Gái Thành Rome đạp tấm mền xuống khi chàng đang bỏ ra.

Lớp bảy Tiếng Chim Hót Trong Bụi Mận Gai nhiều vô số kể (mặc dầu không cho má biết).

Lớp tám Đức Mẹ Mặc Áo Choàng Lông chỉ cho mình anh thôi nhé.

Lớp chín Đèn Không Hắt Bóng người hùng bác sĩ tài ba lia lịa đáng ngưỡng mộ.

Lớp mười Những Người Thích Đùa nên đái tiếp sức vào máy cày không (chịu) nổ.

Lớp mười một trở về sau bất cứ ở đâu cũng thù thù sách vở, việc đọc gần như liệt hoàn toàn.

Nhà không có/còn sách, nên ông anh mình hay mượn sách ở thư viện tỉnh tuốt dưới thị xã về đọc. Đi năm, sáu cây số chớ giỡn đâu. Ông này hay chơi gác mình. Rất vô nhân đạo. Cái gì cũng giỏi hơn mình. Ví dụ như có cái mương sình trước nhà, ổng úp mặt bơi hoài cả ngày không chán. Mình nhoi nhoi hai sải là ngáp luôn. Bẫy chim, ổng tự đan lồng sắt, chim dính chùm chùm (sau này bẫy cu thì từng con một). Mình chơi bẫy gạch, canh cả ngày không được con manh manh. Chỉ mấy con sẻ ăn hết lúa của mình. Đến năm lớp bảy thấy ổng cầm Cả Thế Gian Trong Túi, mình nhịn không được nữa:

“Sách có ăn được như bobo không mà ham?”
“Ai nói mày?”
“Thầy Mạnh.”

Nhìn mặt biết rằng thù đã trả được phân nửa, nhưng vẫn chưa hả dạ. Đợi ổng đi ruộng, mình đạp xe ra thư viện tỉnh:

“Có việc gì?”
“Dạ em muốn làm thẻ”
“Bao nhiêu tuổi?”
“Dạ mười ba”
“Không được”
“Dạ sao?”
“Chưa có CMND [đọc là Chứng Minh Nhân Dân] chứ sao.”

Đang định bỏ cô gái hãy còn xuân này đi, ông đeo kiếng dày cộp ngồi đằng kia gọi giật lại:

“Về đem hộ khẩu lên cô sẽ làm cho.”

Sau này mới biết ông là giám đốc thư viện, đuợc phong một trong những người thông minh nhất thị xã, nói thạo năm ngoại ngữ, thương binh hạng nhất, huân chương chiến công hạng nhì, huân chương lao động hạng ba, con mẹ liệt sĩ!

Mình về nhà tía má can ngăn quá trời, hộ khẩu lỡ mất chết phù miệng luôn à con. Nhưng mình vẫn dứt áo ra đi.

Làm được cái thẻ thư viện, sục sạo thấy không có gì đáng đọc ngoài mấy cuốn học làm người như Nam Nữ Trước Ngưỡng Cửa Hôn Nhân, Khơi Dậy Nguồn Sống Bản Thân, v.v. Còn ra rất ngộ, cụm “Va” có mười ba hộc, toàn Văn kiện đếm tới. Cụm “Ho” có bốn mươi sáu hộc, toàn Hồ sơ các loại.

Mỗi lần mượn được một cuốn, mình cũng mượn một cuốn xem sao. Đem Những Ả Sói Cái về nhà để ngay chỗ ông anh nằm. Không dè ông này ngủ mê đá lọt xuống gầm giường. Mình lo chơi đá banh, đánh trỏng, quên luôn. Cả tháng sau tìm không thấy. Nửa năm sau con chó ở nhà mới lôi ra gặm. Đem trả coi như đút đầu vô chỗ chết. Ai từng đối diện với thủ thư thì biết lời này thật như vậy.

Bao nhiêu năm không đọc sao giờ lại muốn có sách để trưng? Mình lại nhớ chuyện cũ. Xóm mình, có hai vợ chồng già bán tạp hóa. Cái nhà làm cái cửa hàng luôn. Bán đủ các thứ, rất tiện cho những chốn đèo heo quê mình. Ông già nhìn có vẻ 69, bà khoảng 70. Răng rụng hết rồi, chỉ còn nướu chưa rụng thôi. Cứ năm mới đến, ông mua sáu bộ lịch áo tắm, Diễm My, Thu Hà,… Ông cắt phần hình (khi trên khi dưới), dán khắp nhà từ trong ra ngoài. Mỗi năm hoa đào nở, lại thấy ông (đồ) già đi, nhưng tuổi các cô trong lịch lại xuống thấp hơn năm ngoái. Thỉnh thoảng mình đến mua dầu lửa để đổ vô cọng đu đủ, bịt phấn lại đốt chơi, hay mua lưỡi câu ếch, thường thấy ông không mặc áo nhưng có mặc quần, tà lỏn xếp li kiểu lò xo, đứng xụi lơ ngó mấy tấm lịch.

Ngắn gọn, cũng vì cái duyên lỡ làng với sách cho nên ngay giờ đọc báo có nhiều từ phổ thông mình cũng không hiểu, gì mà văn hoá gội đầu thanh lịch, văn hoá bia hơi việt dã... Tra từ điển thấy giải nghĩa “văn hóa” như sau:

dt. thói
dt. thói quen.
tt. quen
tr. (kng) quen thói

Cũng không rõ ràng lắm. Đánh dây thép hỏi thằng bạn làm Sửa-bản-in-Chief, nó nói chưa vô từ điển đâu, nhưng nghĩa là “có” trong tiếng mình đương đại.

Hèn nào dạo này các cao nhân lên báo hay nhắc “văn hoá đọc”. Té ra “văn hoá đọc” ở đây chỉ nằm chàng hảng giữa có và không.

Túy Ca

2008-06-14T08:14:00.012-04:00

Trời đất từ nay xa cách mãi.
Cửa động,
Ðầu non,
Ðường lối cũ,
Nghìn năm thơ thẩn bóng trăng soi.
Tản Ðà.

Ngô Như Nhậm, quê ở Tam Sơn, huyện Ðông Ngàn tư chất vốn thông minh, rất chăm học. Chỉ tội cái lao đao trường ốc, từ Lê sang Mạc bao phen lều chõng đều không vào được đến tam trường. Tuy cử nghiệp lận đận nhưng tiếng thơm vẫn lan xa, được giới sĩ phu Bắc Hà nể trọng. Quan Ðề lĩnh Chu Văn Cát vốn trọng văn tài, có ý nhờ người đánh tiếng gả thứ nữ là Khúc Thụy cho, hơn nữa có thể đỡ đầu việc ăn học. Tính Nhậm khẳng khái, viện lẽ công danh chưa toại, phụ mẫu hiện tiền đi xa sao đành, vả chăng cũng không muốn chuyện vợ con làm bận bịu việc dùi kinh, sử mà chối biến.

Hốt nhiên, năm Ðại Chính thứ 3 (1532), khoa Nhâm Thìn dưới thời Mạc Ðăng Doanh, bấy giờ Nhậm đã 43 tuổi, đỗ luôn một lúc hội nguyên rồi đình nguyên. Làng họ nở mày nở mặt. Riêng Nhậm hậm hực, vì tiếng là đỗ đầu nhưng không đủ điểm lấy trạng, chỉ đến nhị giáp tiến sĩ (hoàng giáp), tự thẹn với lòng, biết cái học của mình chưa tới chỗ thấu đáo. Hôm vua ban áo mão vinh quy mặt buồn rười rượi. Về nhà lạy cha mẹ xong liền tự tay thảo bản sớ dài mười hai trang giấy thạch bản ngoại nhập phẳng lì bóng láng, lời lẽ thống thiết cho rằng trong người có bệnh, sợ khó làm tròn trách nhiệm, xin nhà vua đừng bổ dụng. Mặt khác, e vua giận, Nhậm còn viết thư cho quan Tham tụng Nguyễn Hoài Công cậy quan đỡ lời giúp.

Từ đó, không hề động tới bút nghiên, Nhậm cứ sáng sáng ra đồng trông coi người ta gieo cấy, tối về bắt cái chõng tre ra sân nằm vắt chân chữ ngũ lên, ngắm trời ngắm trăng. Lũ trẻ hay vây quanh đòi kể chuyện nọ chuyện kia, nhiều khi kêu ông Nhậm đếm sao đi cũng ậm à ậm ừ mà đếm. Bọn nhỏ thích thích là nên phong làm Trạng Ðếm Sao. Có cái chức tiên chỉ trong làng, Nhậm cũng quyết không nhận. Mặc ai làm gì làm, không xen vào việc hội hè đình đám chi cho mệt.

Năm Nhậm năm mươi tuổi, cha mất ngày hôm trước, mẹ mất ngày hôm sau, bà con phụ giúp mai táng chu tất. Trầu rượu trả lễ đâu đó, Nhậm ra ngoài phần mộ cất cái lều cư tang, ở luôn ba năm râu tóc không cạo, mình mẩy không tắm. Ðoạn tang đốt lều, ra sông ngụp lặn nguyên một ngày cho thỏa chí xa nước. Rồi thôi sau không thấy cúng quẩy cha mẹ gì hết. Ngày giỗ họ hàng xôi thịt vác tới, Nhậm vẫn ở trần trên võng kẽo kẹt qua lại. Có ai trách cứ chỉ ngồi im mà nghe, không đáp.

Ngày tết, hàng xóm láng giềng đem ít vuông lụa bạch tới xin chữ hay đôi câu đối, nằn nì mãi mới ngồi dậy miễn cưỡng viết cho. Tuổi càng lớn thì càng thường uống rượu. Uống một lúc mươi đấu cử chỉ vẫn không gì khác lạ, nói năng đi đứng rành mạch. Vẻ ra càng uống càng tỉnh. Có khác chăng là khi thường không hay nói, lúc có rượu vào thì hát luôn miệng, chọc cho bọn trẻ cười phá lên mới thôi. Mọi người gọi đùa là Túy ca tiên sinh. Cánh dịch lý cố ý trêu, bày tiệc phục rượu, Nhậm uống từ đầu hôm đến cuối hôm vẫn tỉnh khô, dù xung quanh mấy anh mấy bác đã bò lê bò càng nôn oẹ. Chú nào còn tỉnh chấp tay mà vái:

“Cụ uống hơn thần, Lưu Linh sống lại chắc còn chưa bằng.”

Nhậm với tay lấy cái vò rượu, cười cười gạt đi:

“Ậy, ta say rồi. Say lâu rồi. Không say mà ngồi vững thế này a?”

Nhậm tưng tưng tửng tửng, trông mặt mũi lúc nào cũng vui, người ta mới còn thấy hay hay sau chán, nói Nhậm không ra thể thống gì. Chỉ có lũ trẻ là còn ưa, thỉnh thoảng bắt Nhậm hát cho nghe. Nhậm tuổi đã luống vậy mà còn chơi ngông, mấy lần leo lên nóc nhà đái lia xuống. Ngoài ra, việc ăn mặc không màng thời thượng, túm loe thụng đứng, cứ người ta thế nào thì mình thế ấy.

Năm bảy mươi hai tuổi, Nhậm thấy thấy đau ở bụng, được mươi hôm thì bụng cứ to dần lên, ấn vào chỗ cứng chỗ mềm. Nhậm nằm rên la chập lâu thấy không bớt/xi-nhê bèn bò ra mà khóc rống, hai tay cào lấy nền đất viết lấy viết để. Hễ Nhậm ngừng viết là cơn đau lại bộc phát dữ dội hơn nên dầu mười ngón tay, hai đầu gối đã túa máu nhưng vẫn điên cuồng xoay mòng mòng dơ mông giữa nhà mà múa.

Nhậm có người bạn đồng song là Đỗ Hảo, làm tới chức Thượng thư Bộ Lại, được tin bèn quầy quả kiệu hoa cờ quạt đến thăm. Khi Đỗ Hảo vào đến bậc cửa thì nền đất, vách nứa, đã bị xới tung, tưa nát đi rồi. Nét cào ngang mặt, nét dọc lưa thưa, chữ chân đi liền chữ thảo. Nhậm vẫn đang bò gừ gừ, thượng thổ hạ tiêu. Thương bạn Hảo bèn bò theo, thuận tay trước sau bốc hết cho vào mồm, ăn lấy ăn để. Cả hai bò được mấy tuần nhang, bụng Nhậm không xẹp đi mấy, nhưng bụng Hảo lại trương lên tuột cả giải quần.

Đâu đến sẩm tối hôm ấy thì cùng nhau lăn đùng ra mất. Bụng mỗi người nứt ra một cái khe hõm hòm hom, nước vàng chảy ra tận đình làng, bốc mùi rất khó chịu.

Việc hậu sự vừa xong căn nhà được phong di tích lịch sử và giao về cho Bảo tàng Dân tộc học quản lý ngay. Sau này các sử gia ở bệnh viện Saint Paul Hà Nội cho rằng Nhậm chết vì xơ gan cổ trướng, Hảo lại do ngộ độc thực phẩm.

04.2001

Có Mưa Quanh Chỗ Nằm

2008-06-06T08:59:00.012-04:00

Vì cớ con dân đất Việt nào cũng nên đọc lấy có một lần Bút Máu và Vàng Tháp Hời (Vũ tiên sinh thì khỏi) nên sinh cũng ráng (rặn) chữ được chữ mất cho hết hai truyện. Nhưng từ ngày sinh trót dại đọc họ Vũ, vào ra tươn tước, lấy làm lo lắng khôn nguôi do cái trước, buồn tủi bởi cái sau vậy.

So ra buồn tủi chẳng may là xa xỉ, lo lắng mới đáng ái ngại đến điều. Dù sinh không làm chi liên can đến chuyện viết lách nhưng mỗi lần họp uỷ ban xã ở quán cà phê huyện, thế nào không có lúc nói điêu, nói khoác, nói bậy, nói nhảm. Thỉnh thoảng còn đẩy đưa nói láo chèn vô giữa (hai cái ngó). Cổ nhân há không dạy họa đến từ cái lỗ (miệng) đó sao?

Ngày qua tháng lại, sinh cứ âm thầm nghi hoặc cho cái kết cục không hay của một bậc đại trượng, phu phen này ắt phải:

Gươm đàn nửa gánh vợ con
Non sông một chèo té ruộng

Đêm nay thức giấc, sinh nằm nghe mùi đất bốc lên ngai ngái giữa khuya tĩnh mịch. Chợt lấy tay sờ soạng, chăn gối thời đã ướt. Ngày phán xử của ta đến sớm vậy ư? Lò dò khêu ngọn đèn dầu lạc đang lụn dần, đoạn đưa tay lên ngửi, không thấy mùi tanh mong đợi, sinh mới hay lo lắng bấy nay bằng thừa. Phước phần của sinh còn nhiều, quá lắm chỉ vầy thôi.

Sinh bước ra ngoài sân gạch, ngắm sao Mai dò dò lòi lên khỏi chái rạ nhà hàng xóm. Rùng mình thấm lạnh, bèn vào trong gian chính, mặc thêm cái áo cánh dơi, gầy một lư trầm bằng bột ướp tinh dầu Thái Lan ba ngàn một hộp.

Sinh ngồi thu lu trên ghế đẩu của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ cứu trợ mùa lũ năm ngoái, mưu tính chuyện sinh kế mơn man hàng ngang hàng dọc. Gió Tây Nam bỗng đâu nhằm ngay đầu sinh thổi thổi, chập chờn phên líp nửa kín nửa hở. Sinh ngoảnh lại, dưới bóng đèn mờ, cái phản gỗ mun cao cao lạ. Thấm thía lời sấm truyền xưa:

Hoành sơn nhất đái
Vạn đại dung thân cầu?

(Một lần đái vắt qua ngọn núi
Cần gì nghĩ tới chốn dung thân [lâu dài]?)

Con Hoạn Thần Kê bên rào cũng vừa gáy sáng: èc éc ec…èc éc ec…...................................................................................

Ghi Chép Vội Trong Lúc Rảnh Rỗi

2008-05-30T00:58:00.014-04:00

Má gọi.

Chị M. đã về tới HN qua ngõ Thái Lan. Mọi người mất dấu chị ở Miến Điện. Anh cũng thôi theo dõi.

Đèn ngoài hiên chợt sáng, chắc có con mèo hoang nào vừa nhảy qua sân. Anh nhìn đồng hồ. Lâu rồi anh không phải thức dậy vào giữa đêm để trả lời điện thoại. Lần cuối anh chỉ nói vài câu trước khi ngủ lại.

“You know what this means to me! You’ve gotta do something!”
“I know.”
“You know what?! Fuck you.”
“I know.”

Anh dụi mắt nhìn căn phòng, thấy nằng nặng khó thở. Quyển sách đọc dở còn gấp trên ngực. Một tuyển tập văn học bìa cứng dày cộm của hai mươi lăm năm. Mấy trăm con người chen chúc trong đó. Anh lựa một tác giả nổi tiếng để đọc. Anh muốn biết ông ta chọn truyện gì sau năm mươi năm cầm bút. Một chuyện không có gì trong một chuyện không có gì trong một chuyện không có gì…cứ hết lớp này đến lớp khác vậy. Anh không biết mình đang đứng ở lớp thứ mấy thì thiếp đi.

L. gọi.

Anh đối diện cái áp-phích quảng cáo trên tường, chờ L. lựa mấy thỏi son.

Ảnh cô gái to bằng người thật ngồi bệt trên sàn, hai chân khép lại, khụy nghiêng, hơi co về phía sau. Da nhẵn thín và áo váy hai dây mềm mại trơn láng, một người mẫu rạng rỡ, trọn vẹn như sáp gọt rờn rợn. Cô có khuôn mặt phẳng phiu, nhẹ hẫng với đôi mắt 3D màu lam ngọc, xanh điếng, trong suốt và sâu toang hoác. Anh cảm tưởng người ta móc mắt cô rồi lắp vào đó hai viên đá. Chúng nhìn anh trừng trừng.

“Đừng tò mò.”
“Tôi không tò mò.”
“Đừng phán xét.”
“Tôi không phán xét.”
“Đừng thương hại.”
“Tôi không thương hại.”
“Đừng thích tôi.”
“Tôi không thích cô.”
“Đừng làm gì cả.”
“Em xong rồi.”
“Em thích không.”
“Em thích.”

L. lúc nào cũng nhỏ nhẹ. Khi xe chạy băng ngang khu mua sắm, những pa-nô rực sáng nhang nháng, L. bỗng nói.

“Tự nhiên em thấy mấy cái đèn này buồn quá.”
“Sao vậy.”
“Em không biết.”
“Nó có đang nhấp nháy không.”
“Không anh.”

Anh quay sang, chúng không nhấp nháy thật. Anh lại nghĩ về đôi mắt xanh. Nó xoáy không nguôi vào một chỗ nào đó trong những ý nghĩ nửa vời của anh. Anh không biết chính xác nó là cái gì. Anh cũng không hiểu tại sao cái áp-phích lại phản ứng vậy.

Dì gọi.

“Lâu không thấy V. ghé. Cái cây V. trồng cho dì chết rồi.”

Dì gọi anh bằng tên vì chỉ hơn anh hai tuổi. Chưa bao giờ anh quen được kiểu nói chuyện của dì, giống như Dòng Danube Xanh yêu thích của dì, nó làm anh hụt chân.

“Dì thách V. bơi được qua bên đó.”
“Má biết thì sao.”
“Có nước xoáy nữa. Sợ không?”
“Không.”

Năm đó dì 14 tuổi. Dì ưa thắc mắc nhiều điều anh không hình dung được.

“V. thích đoạn nào?”
“Tắm biển.”
“Sao khôn vậy?”
“Khôn gì.”
“Không phải câu đầu tiên?”
“Không.”
“Không phải khoảnh trời qua ô cửa?”
“Không.”
“Có ai bày tỏ thái độ với một nhân vật tiểu thuyết không?”
“Không.”

Với anh, nhân vật chính trong truyện là mặt trời Algeria nồng nhiệt, nhưng dì ghét chàng Meursault bình thản.

Dì đứng trên sân khấu hội trường, cười lấp liếm vào khoảng không thinh lặng đột ngột. World in Motion thoảng qua trong trí lúc hai bức tường bắt đầu xê dịch, ép dần những hàng ghế đang đu đưa kẽo kẹt xiên xẹo; anh nghiêng về một phía, lọt hẳn một bên tai và mắt vào những phút 89 hiếm hoi xa xôi, Maradona liên tục vượt qua một nửa màn hình, sắp bỏ xa hàng hậu vệ trong chiếc TV trắng đen, dì nắm chặt tay anh. Un'estate italiana. Anh lấy lại thăng bằng, don’t cry for me Argentina, dì hát.

Dì hay mở an-bum ảnh gia đình ra coi một mình.

“Hồi trẻ chị Hai đẹp quá!”

Dì nhìn anh, cái chao đèn làm khuôn mặt dì nửa tối nửa sáng.

“Dì đẹp hơn.”
“Thiệt không?”
“Thiệt.”

Dì đưa cho anh quyển sách.

“V. thấy ngộ không?”
“Ngộ gì.”
“Đi học mười mấy năm ở nước ngoài, bài giảng đầu tiên lúc về nước là cái này.”

Anh lật sơ vài trang đang mục rữa trên nền oi bức sền sệt mùa hạ, Chinh Phụ Ngâm: Tâm Thức Lãng Mạn Của Kẻ Lưu Đày. Đã gần nửa thế kỷ.

“Ước gì dì có mặt trong giảng đường lúc đó.”
“Chi vậy.”
“V. đoán thử.”

Anh không muốn đoán gì cả. Dì còn rất trẻ, trẻ hơn anh bây giờ. Bà ngoại ngồi bên, vuốt vuốt sóng mũi của dì. Bà ngoại cũng đẹp.

Feynman gọi.

Ông nhắc anh coi lại phần đầu bài giảng Atoms in Motion, có “if” và “a drop” nhưng không có “half a glass of water”. Anh đã tự ý thêm vào, hoặc nhớ lộn, khi nói chuyện với T. Đối với anh, ông là người dễ mến và hài hước, mặc dầu chỉ qua loa vài câu rồi thôi.

“I moved away from the wall, because I figured if I got hit, I'd get hit from the back, too.”
“Surely, you’re joking.”
“No, it’s Newton’s. It’s universal.”

K. cũng gọi.

Nhưng để nhắc chuyện khác. Vẫn cái giọng đậm chiều nào trong công viên.

“Anh không nói gì đi?”
“Em muốn anh nói gì.”
“
“Anh yêu em.”

K. không nói gì sau đó. Anh chú.

T. gọi.

“Tuần sau tao đi.”
“Ờ.”

Anh với tay bật máy tính.

T. kiên nhẫn. Luôn nghe anh nói về những kế hoạch của mình một cách chăm chú như thể chúng sẽ như thế. Không thể nào khác được. Vấn đề là nên làm thế nào cho nó tốt đẹp nhất thôi. Nhưng anh có quá nhiều kế hoạch, mắc song song và nối tiếp chằng chịt. Mỗi lần đổi một chi tiết nhỏ là một sự xáo trộn kinh khiếp. Nhưng thỉnh thoảng anh lại phát hiện mình không vừa ý về một điều gì đó (hoặc ngược lại). Để bớt sai sót, anh nhờ T. lập cho mình một cơ sở dữ liệu, truy ngược và dự phóng đời sống dựa trên những điện tích biểu dương cho một giá trị mặc định ảo nào đó (tr.29).

T. nói từ từ thôi. Primary key (candidate key) cũng là unique key (candidate key), alternate/secondary key (candidate key), foreign key (set null), compound/composite key (foreign key), natural key (candidate key), surrogate key (candidate key), candidate key (minimal superkey) … Rối chưa. Thực sự anh cần cái nào hơn cả, T. quên dặn. Máy thì không khi nào quên và ít nhầm lẫn nhưng dễ bị treo. Anh vừa sử dụng vừa mua sách về tự học. Anh cập nhật data ngày hai lần. Và nếu cần, sync in real time. Anh thấy đó là một giới hạn chấp nhận được.

Ba gọi.

“Con đang làm gì?”
“Con đang chạy bộ.”
“Đầu gối đỡ nhiều chưa?”
“Nhiều rồi.”

Anh chạy tới vòng thứ mấy chục, nhịp tim đập loạn xạ. Anh tự hỏi ở tuổi mình thì ba chạy được bao nhiêu vòng.

Có những đêm anh nằm mơ thấy ba lái chiếc Jeep lùn mui trần, vừa sang số vừa nhìn vào cuốn từ điển bỏ túi.

Xe bắt đầu leo đèo, đi dần vào địa phận ĐD. Trời khuya man mát sương mù. Tầm nhìn ba thẳng và căng hết cỡ, rồi bị gẫy gấp theo sau mỗi khúc quanh cánh chõ trước khi kịp đổi hướng. Ông chủ đang lên tăng-xông nằm ở băng sau chiếc Peugeot, tựa vào vai bà chủ thở khó nhọc. Ông cần khí hậu lạnh giống vùng đồi núi quê hương. Anh dừng lại một chút để mơ về Những Vì Sao (bản dịch của TVMT), đột nhiên xe cán phải vật gì, xốc chồm lên như muốn lăn xuống vực. Ông chủ ngồi bật dậy.

“Qu'est-ce que c'est? Qu'est-ce que c'est?”

Lúc khác anh lại thấy ba đứng trước rạp xi-nê DK ở PK, mặc lễ phục Không quân hồ cứng thẳng nếp rất đẹp, một tay dấu hờ đằng sau lưng, một tay xoa đầu con quân khuyển.

Cánh chiếc C-130 bắt đầu quay, chầm chậm biến con đường trải nhựa duy nhất của thị trấn thành phi đạo. Anh tò mò muốn biết đó là một cảnh trong Catch-22 hay Forever Young. Anh mon men vượt những đường biên không ngừng kẻ lại giữa bầy kỷ lục hiện hữu mang thông số hệ tọa độ có 2,5 chiều định vị [Rởm. Got’ya.]

“It is what it is.”

Giấc mơ và ký ức anh luôn đan xen vào nhau. Thi thoảng được nối dài, chỉnh sửa với nhiều tình tiết mới, anh biết, nhưng khung cảnh và nhân vật thì cũ. Tất nhiên. Anh thuộc nằm lòng từng đoạn ưng ý. Và anh vẫn sống vuông góc với những gì ngang qua mình.

Tháng tư gọi.

“April is the cruellest month.”

Anh gọi.

04.2008

Mắt Lờ/Đơm/Đó Sống Bằng Số Nhiều

2008-05-22T21:55:00.012-04:00

buổi sáng chảy ngược vào trong anh
như bóng đêm đâm vào tròng đôi mắt mở
buổi sáng ở lại mãi
tim anh chất đầy những buổi sáng
không niên hạn
thế giới
gương
những anh
xác bò trôi sông
va đập lên cánh đồng và biển, lại biển
dăm điều nhạt nhẽo bên bàn tay đứt lìa
công xưởng
nhát cuốc ngạt đất mềm thôi giẫy dụa
cũng trôi tuột vào anh

lổn nhổn
trồi lên
nhớp nháp
trương phình
quẫy đạp

…đạp

PS: (Vươn vai và ngáp) Em đang bullshit gì nơi ấy? Khi nào buồn hãy gọi cho anh.

Không Nói Ở…

2008-05-19T21:27:00.013-04:00

Nhớ có lần, đọc Bảo Ninh nhận xét về Nguyễn Nguyên Phước (và văn nhà ta) vầy:

Thú thực xưa giờ tôi thấy một trong cái xoàng bộc lộ rõ nhất trong văn xuôi nhà mình là đối thoại. Thành thử toàn đối thoại mà đối thoại hay như truyện này hấp dẫn tôi quá. Không biết có phải là quá khen không?

Mắc chi phải hỏi, cần gì (khen/chê) giống ai. Nhãn tiền Nabokov hạ bệ Dostoevsky; Sartre không ưa Camus; Nờ Lờ đánh giá thấp Lessing; Ahnlund từ chức vì Jelinek, Nguyễn Đăng Thường chống Đỗ Kh. (dân) vận; Đỗ Kh. nuốt cô Tư (Nguyễn Ngọc) hông nổi; Trần Hữu Dũng mê cô Tư; Đoàn Cầm Thi khoái (lột giải) Đỗ Kh.; Phan Nhiên Hạo (hay) buồn Mở Miệng; Đinh Linh thương hết (Đỗ Kh. + Phan Nhiên Hạo); Võ Phiến gật gù Hồ Trường An; Nguyễn Hưng Quốc đặt (Hồ Trường An) nằm chung với Nguyễn Ngọc Ngạn; Nguyễn Mộng Giác lắc (lắc) đầu Vi Thuỳ Linh; Nguyễn Thanh Sơn nhất quyết không để (cái bóng của) Đỗ Hoàng Diệu đè; Hồ Anh Thái mết Nguyễn Ngọc Thuần; Kiệt Tấn e thẹn trước Lê Thị Thấm Vân; Y Ban toan giật nước Lê Minh Hà; Đỗ Hoàng Diệu nghĩ Phạm Hải Anh (hiền lành), kém nồng nhiệt v.v. và v.v. (Định làm sơ đồ văng học, vẽ dọc ngang chéo chéo một hồi tờ giấy đen thui, dzụt rồi. Hehe)

Ta nói, nông dân nước (đã) lên tới thắt lưng (quần tà lỏn) như mình, cứ ú a ú ớ, chưa biết đằng nào nhảy lo cơm gạo, chẳng may quơ (đại) trúng mảnh giấy gì (có chữ) lại phải thêm bận tâm phân vân chuyện nước lớn, nước ròng. Nhưng nghĩ cho cùng thấy đâu phải văng chươn mới mỗi người mỗi ý (chí). Giống mình đây nè, hay xem thi hoa hậu, một trong những chương trình dành cho tuổi mới lớn ít ỏi mà mình thật sự hiểu và thưởng thức được (ý nghĩa), cũng như thừa nhận tầm quan trọng của nó như là những vòng đo tiến bộ xã hội. Ngặt nỗi, mỗi khi đến lúc công bố Á hậu 9, 8, 7, 6, 5, …, rồi Hoa hậu nữa, mình thường muốn chui vô TV bóp cổ Ban giám khảo quá: “Thiiiiiiiệt không đây?!” May tía má cản kịp, không giờ này điện giật thác ngủm củ (tỏi) rồi còn đâu (quê mình chưa có TV màn hình phẳng, toàn ống dài đầu to đầu nhỏ, hun hút tối om om, tích điện cao thế không hà.)

Chuyện văn chương nhận định ai (có mặt) mâm trên/dưới, thức giả còn ngần ngại bỏ (nhỏ) cửa hậu, huống hồ phê bình phê bình? Chưa nói hồi nào mới tới phiên nông dân i tờ mần (ruộng) người ta thuê như mình hó hé chớ? Nhưng không định bàn chuyện phê bình, mà là chuyện bắt mạch. Nhà văn An Nam xoàng về “đối thoại”, chắc ý Bảo Ninh là nói nghe không giống ai, gượng gạo, không hợp ngữ cảnh … Có không? Có nhiều á. Tuy nhiên, nhà văn đâu cần phải (luôn luôn) là cái máy cọp dê đời sống. Ngay như vậy, nghe không vô (tự nó) cũng không là một nhược điểm (sém nói yếu điểm, rest in peace GS. Cao Xuân Hạo), miễn có dụng ý (nghệ thuật), và hay, đắc, mới, đểu, whatever…

Vậy chuyện gì đây chú? Hehe, chuyện coi chừng Bảo Ninh bắt mạch lộn chỗ, thay vì cầm tay lại cầm chân.

Không phải “nói”, mà “nghe”. Ai nói? Nói cái gì? Nói như thế nào? vs. Ai nghe? Nghe cái gì? Nghe như thế nào? Cái nào quyết định cái nào ta? Con gà có trước cái trứng hay cái trứng có trước con gà? Nhức đầu quá ha?

Có khi nào mình nghe như vậy (không) thuận tai vì xung quanh mình (không phải) ai cũng nói như vậy nên mình (không) quen nghe như vậy rốt cuộc (không phải) ai nấy đều muốn nói như vậy?

Nếu ta lấy chủ nghĩa kinh nghiệm làm hoa tiêu đời sống, vậy tùy theo kinh nghiệm ta “sờ” trúng chỗ nào, đời sống nhất định (nhất định đó nha) phải là vậy.

Trong câu chuyện hàng ngày ở xứ ta, liên từ (dẫn luận) được kiềm chế tối đa, chừng nào kiềm hông nổi mình mới cho ra, các kiểu (câu phức) nên được giản lược sao cho không gây phản cảm mà vẫn đảm bảo nhu cầu chuyển tải, thể hiện tình cảm hiện đại. Nếu không, thiên hạ sẽ dẩu môi nhìn mình đắm đuối, tợ như mình mới trên trời rơi xuống vậy á, rồi phang cho mình cái tiếng lý sự (cùn). Ta đâu phải Tây mà duy lý chi cho mệt. Nhiều cái Tây nói (nghe) không sao mà Ta nói (nghe) có sao. Tình hình chung là cũng không nên hỏi “tại sao” lôi thôi trong các mối/vụ giao dịch (trên xuống, dưới lên, phải qua, trái lại):

Đừng bao giờ em hỏi
Vì sao ta yêu nhau?
Vì sao môi anh nóng?
Vì sao tay em lạnh?
Vì sao chân anh run?
Vì sao chân không vững?
Vì sao và vì sao?

Chịu hông chịu thôi, hỏi hỏi gì? Nhưng phần nhiều là chịu.

Nhớ cái năm lớp 9, năm cuối cùng mình còn được đi học (PTCS, nay đã thành THCS, đó, nghe cũng lạ lẫm), phần đọc thêm môn Tiếng Việt kể chuyện ông thầy nọ làm gia sư. Nhà học trò có người qua đời nên được nhờ viết điếu văn. Ông này văn không hay, chữ không tốt, cộng thêm tánh lười biếng, lấy đại điếu văn của ai viết sẵn đọc trong đám táng. Người nhà bèn than phiền:

- Ấy chết, thầy làm vậy không được. Nhà tôi chết người này, thầy lại đọc điếu văn cho
ai đâu đâu (Ông kêu thành bà, thọ 82 thành 28, sinh thời thích uống nước giải khát có ga mà tán thành rượu nếp…)
- Nhà ông chết lộn người thì có! – ông thầy nổi đoá.

Có lý chớ, tại (đám) người nghe sai chớ nào tại ông thầy khóc lộn.

Chuyện “nói” tưởng dễ mà khó, vì phụ thuộc vào chuyện “nghe” chăng? Nên xưa nay, đến cả bậc thánh cũng đều tránh (khéo):

- Trời có nói gì đâu?

- Confucius!

- Chính ngươi nói đó.

- Jesus!

- 49 năm qua, ta chưa nói lời nào.

- Buddha!

Phật khôn
g nói, Chúa không nói, Trời không nói. Vậy thì ai nói?

Yesterday

Khi Mỗi Gương Mặt Là Một Hoa Hồng

2008-05-15T23:29:00.031-04:00

Quách Hiền bác sĩ đã răn đe, chớ tầm chương trích cú lung tung và nhảm, không thì không được ăn kem bờ hồ. It kills me (Giết người đi). Nhưng em phải (rón rén) mạn phép nghĩ về cái chuyện này (cái) trong thời buổi cơm cao gạo kém cho nó lên (tinh thần). Có một vì vua bảo với cận thần: Này, đi ngâm cứu xem trong nước ta có bao nhiêu loài cỏ. Cận thần, đi khắp nước, năm phút sau quay lại báo cáo: Tâu bệ hạ, cỏ, đâu đâu cũng là cỏ; nước ta thật là nhiều cỏ vậy, nói xong đưa một danh sách dài các loài cỏ (dày 1500 trang, chữ khổ nhỏ, in trên giấy chuyên dùng cho từ điển, bìa đẹp, giá cả phải chăng) ghi chép được khi đi thị sát. Nhà vua không nói gì, chỉ “hứ” một tiếng rất đanh đá, quay sang bảo cận thần khác: Bây giờ đi khảo về hoa đi. Vị này cũng đi khắp hang (cùng), (ngõ) hẻm của quốc gia, chiều về tấu lên rằng: Tâu bệ hạ, quý vị và các bạn, đâu đâu cũng là hoa, hoa từ nóc nhà, hoa ra ngoài nội, hoa nở tòe loe, hoa e ấp nụ, trăm sắc muôn hương, nước ta quả thật là nhiều hoa vậy.

Nghe đồn hai câu Do you see what I see? (Mẹ nó có thấy những gì tui thấy?) và You only see what you want to see! (Bà chỉ thấy những gì bà muốn thấy thôi à!) là những định đề triết học.

Em không quan tâm đến triết, mà đến hoa. Thế là em bắt chước Đệ nhị cận thần, chuyên khảo về hoa, lang thang trên khắp các miền đất nước, và nghe nàng Phạm Quỳnh Anh trả lời phỏng vấn, ôi, sao mà dễ thương (em đang nói về cuộc đời đấy các bác), cái miệng cứ chu chu tròn trịa, một papa hai papa, lại tự tin nhưng khiêm cung chừng mực với “may mắn”, “tình cờ”, v.v… Rồi những khi rỗi hơi và rách việc như hôm nay, khí (trời) đang (oi) bức, em lại xớ rớ một mình trên mạng và được tạt vài gam màu lạnh vẽ hoa thế này, sung (sướng) làm sao. Khi hãy còn đang mát (mát), em chợt giật mình tỉnh ngộ, hoá ra đây là nguyên mẫu thật của một nhân vật trong truyện của bạn Vu Quan (các bác tự thêm dấu vào đi). Càng đọc em càng thấy thú (vị) trong mình, vì đúng như bạn Nờ Lờ (cũng là một thất vọng cho ai đó vì Amsterdam thương yêu) nói, có những huyền thoại phố phường thế này, ai lại đi đọc (trông thì nhất định là không rồi) về Đặng Thái Sơn bao giờ, nhạt nhẽo chết được. Đến khúc cuối có hậu, em lại thương cho bác Trương Mến (chứ nào phải em), thêm một phen ấm ức (ừng ực).

Đời vui không mấy mà các bác, biết đâu rồi nữa chẳng là chiêm bao?

Have a nice weekend!

Tình Yêu Và Bạo Chúa

2008-05-14T07:09:00.014-04:00

Vào cái thời xa vắng ấy mà, mình vớ được câu chuyện vầy:

Một bà lão già khọm, chắc là U90, hàng ngày, bất kể thời tiết thế nào, đều ra bờ sông cầu nguyện. Mọi người lấy làm lạ.

- Này bà, bà cầu cho cái gì mà chọp chẹp hoài vậy?
- Ta cầu cho vua Danis sống lâu (lắc).
- Kỳ vậy? Vua Danis là một bạo chúa tàn ác (và ngu dốt) nhất cho tới nay mà chúng ta từng hưởng trọn (ơn mưa móc)! _ Người kia ngạc nhiên.
- Đúng, thời còn con gái (ngây thơ chớp chớp), ta vẫn thường cầu nguyện cho các bạo chúa chết đi, nhưng khốn thay, ông vua sau lên ngôi lại ác hơn ông trước (chút đỉnh). Khi đã già (quéo lại) ta mới nghiệm ra rằng phải cầu cho họ sống lâu, may ra còn được dễ thở hơn.

Mình sinh bất phùng thời, bạo gì cũng có (làm) trừ bạo chúa nên đọc xong rồi quên phéng cái bà già lẩm cẩm này. Mãi cho đến khi học mẫu giáo nhỡ, biết yêu, rồi về sau và nhiều năm sau nữa mới thấy bà có lý (lắm).

Tình yêu cũng như bạo chúa nhỉ? Cái đến sau có hơn cái trước bao giờ. Song le, nhiều khi cái sắp tới, hoặc đã đang tới với vài hứa hẹn ban đầu, nó mang bộ mặt trẻ, đẹp, năng động, hay ngọt ngào ve vuốt mình, bằng cấp Tây/Ta cài cắm rậm rạp trên người, lại biết nói tiếng “anh” bì bõm bên tai, ối, tha hồ mụ mị. Đấy là nói lúc cát lầm phung phí hết xuân xanh. Khi mình đang già đi và mỗi cái chết (của tình yêu) không còn là một niềm hy vọng (mới), mình cũng sẽ nghĩ như bà già (ở ga Hàng Cỏ) vậy:

- Tình yêu, hãy ở lại!

Nhưng đâu phải muốn níu kéo là được, lắm lúc mình cố rị nó lại như thời chăn con bò (nhà mình), mà nó cứ lôi mình phăng phăng vào ruộng (người ta) rồi chạy tuốt luôn. Vấn đề phức tạp thế vì phụ thuộc rất nhiều vào bối cảnh toàn cục (con bò tơ không? mình nhậu hồi hôm hay ngủ nghỉ dưỡng sức đầy đủ? dây thừng nhập cảng hay nội địa? ruộng người ta mạ non hay rạ? v.v.)

Thật ra, cái có lý nằm ở chỗ khác. Các nhà tâm lý học đưa một bài toán nhỏ để thử mò mẫm khám phá chốn thâm sâu hun hút bí hiểm ấy của (tâm hồn) đồng loại : Hoặc tôi đưa cho bạn 100 đô la, hoặc bạn lấy tấm vé số này (có khả năng trúng 100 triệu), bạn chọn cái nào? Dĩ nhiên là chọn 100 đô la chứ. Ai cũng vậy. Và cứ hạ thấp dần xuống, đến một mức nào đó (1 đô la chẳng hạn) thì người ta chọn tấm vé số.

Trăm đô la không thể so với một trăm triệu, nhưng là một trăm đô thật, nắn bóp sột soạt trong tay mình. Giả thử mình bị mất con bò con, bảo thôi đi, đừng khóc nhì nhằng nữa, để má tìm cho con khác. Mình có ngừng khóc không? Bớt thôi chứ sao ngừng được, con khác chưa thấy mà con của mình thằng nào nó chăn rồi. Không khéo nó còn xẻ thịt làm bê thui tái chanh ấy chứ.

Sự thay đổi (change) nào cũng kéo theo nó biết bao là bất trắc (uncertainty) và rủi ro (risk). Bà lão không biết rằng mình đang sống với một bài toán kinh tế, một bài toán lý thuyết xã hội. Con người không muốn, ngại, hoặc sợ thay đổi. Khi định giá một cổ phiếu, một món cho vay, một tài sản, người ta đều phải bỏ vào đó một biến (variable) dành riêng cho yếu tố rủi ro gây ra bởi những thay đổi liên cận. Chính sự cân đo giữa cái mức độ của rủi ro và phần thưởng để chấp nhận nó là cái dẫn tới quyết định to do or not to do (nàm hay không nàm). Mình không thể mời chào khơi khơi: You can’t get wrong with me! (Không tình nào say đắm hơn anh đâu!), người ta đòi hỏi Show me the money! (Đưa coi thử!) là chính đáng.

Vậy giải thích thế nào về một đô la?

Một đô la không đáng so với một trăm triệu thật (đấy). Nghĩa là nó đáng hy sinh. Gần như là không còn gì để mất (nữa). Cái chỗ này là cái bất cân xứng mang nùi rơm con cúi cách mạng mà Will Durant, A. Toynbee và nhiều sử gia nhắc tới.

Quá độ có lẽ là một thời điểm của nhận thức, chứ không phải một thời kỳ, cho dù nó có kéo dài bao lâu.

Cái khó ở chỗ cuộc sống lúc nào cũng nhởn nhơ nằm ở mức 10 đô nhễ nhại. Bởi vậy nên Chế Lan Viên mới tự xỉ vả (hay mắng người khác nhỉ) sa sả:

Lũ chúng ta ngủ trong giường chiếu hẹp
Giấc mơ con đè nát cuộc đời con
Hạnh phúc đựng trong một tà áo đẹp
Một mái nhà yên rủ bóng xuống tâm hồn.

Nói thì dễ [sic].

Phận mình, chăn thuê tắm mướn vắt sữa nhờ, cứ kiên định với những gì đang có thôi:

- Tình yêu, hãy ở lại (đêm nay càng tốt)!