12.1.09

    Mai Em Vào Lớp Một

    Are you going to Scarborough Fair?
    (Scottish Ballad)


    1. Ai không khỏi xúc động khi một lần bất chợt nào đó bắt gặp mình trong sách. Trước đọc một truyện kể về cậu bé tối ngày bị nhốt trên phòng, thèm thuồng nhìn ra cửa sổ dưới đường nhìn bọn trẻ chơi đùa thỏa thích. Và có một thằng nhóc lem luốc trong đám gần như luôn luôn lơn tơn ngoài đường, bất kể giờ giấc. Một hôm cậu bé kia vì muốn làm quen hoặc thấy tội nghiệp thằng nhóc nên nối dây thòng một chùm nho xuống dưới. Nhóc liền nheo mắt lè lưỡi, rồi từ tốn xoay người về phía cửa sổ (cao cao) chổng mông tuột quần, sau đó giựt chùm nho chạy biến.

    Nho, em chưa từng giựt (được), nhưng cóc, xoài, mận, ổi, lồng đèn con bướm, tóc ... em chỉ mới thử qua một đôi lần. Và đoạn văn trên có thể nằm trong Sách Của Bạn Tôi (Anatole France).

    Anatole France, dĩ nhiên, là tên một nhà văn quen thuộc trên (cửa) miệng của mấy ông Tây học (tại chỗ). Các ông Tây Cao Đẳng Tiểu Học này thường thích thú băng qua vườn Lục-xâm-bảo với lá rơi mộng mơ hoài không chán.

    Thiệt là một thời trong sáng, thanh bình và đẹp đẽ.

    Các ông Tây học (tại thế) hôm nay đã khác nhiều. Ông cũng đi qua vườn Luxembourg, nhưng không (còn) nghe tiếng lá rơi, mà (vô tình) hóng hớt được một người (bản xứ) nói với một người khác (bản xứ):

    “Qua đây chi dạ?”

    “Săm soi Bergson.”

    “Ai?”

    “Bergson”

    “Cha nào vậy trời?!”

    Tây Cao Đẳng Sư Phạm nghe được có vậy xong liếm mũi phủi mông tông thẳng vào Moulin Rouge sau một thoáng (sờ túi) ra chiều nghĩ ngợi. Vậy sao, Bergson, như nhiều thứ khác, đã len lén trở thành một kỷ niệm nhạt nhòa. Ai nhớ mắt xanh năm nào? Cũng sẽ đến lúc mình phải từ bỏ Những Lá Thư Từ Cối Xay Gió Của Tôi và đối diện với Hột Cơ Bản, Những Kẻ (T)hiện Tâm…

    2. Chuyện kể rằng trước lúc người đi xa, huyền thoại Arthur Ashe nhận được một lá thư từ người hâm mộ, rằng “Why has God for that seleccionarte so ugly disease?” (Tại sao Chúa phải dành chọn [cho ông] một căn bệnh khủng khiếp vậy?)

    Arthur Ashe là một người Mỹ gốc Phi, từng theo học UCLA và giúp đội tuyển trường này đoạt chức quán quân quần vợt quốc gia, từng xuống đường chống chủ nghĩa Aparthied, và từng vô địch cả ba giải quần vợt nhà nghề quan trọng nhất: Mỹ Mở rộng, Úc Mở Rộng, và Wimbledon (Anh). Khi vẫn còn đang độ sung sức, có khả năng Smells Like Teen Spirit (Ngửi Như Ma Mới Lớn), Arthur phải mổ tim hai lần. Không may, một trong hai lần đó (1983), ông nhiễm HIV do truyền máu.

    Arthur trả lời vầy: Có khoảng 50 triệu trẻ bắt đầu thử chơi tennis trên toàn thế giới, [trong số đó] 5 triệu học bài bản, 500 ngàn học chơi để trở thành chuyên nghiệp, 50 ngàn được gia nhập các hội, 50 vô Wimbledon, 4 bán kết, 2 chung kết. Và khi tôi nâng chiếc cúp (cuộc đời), tôi đâu có hỏi “God, Why Me?” (Chúa ơi, tại sao là tui chớ?) Vậy thì giờ, với bệnh tật, tôi cũng không nên hỏi.

    Nghía qua chỗ này, giật mình nhớ lời má (dũa). Tại mỗi khi má sai cào cỏ với tắm heo, em hay lầu bầu. “Gosh, Why me?” Má liền ra tay (khỏ khỏ): Sao lúc má cho tiền con [đi] nhậu, con hông hỏi vậy đi?

    3. It was the best of times, it was the worst of times, it was the age of wisdom, it was the age of foolishness, it was the epoch of belief, it was the epoch of incredulity, it was the season of Light, it was the season of Darkness, it was the spring of hope, it was the winter of despair, we had everything before us, we had nothing before us, we were all going direct to heaven, we were all going direct the other way - in short, the period was so far like the present period, that some of its noisiest authorities insisted on its being received, for good or for evil, in the superlative degree of comparison only. ( A Tale of Two Cities - Dickens)

    Tạm biệt những XX nhé…

    PS: But, why me?




    6.1.09

    Ngồi Xàng Xê

    Trong một chương trình truyền hình Gặp Gỡ Cuối Tuần ở một quốc gia nhiệt đới nọ, nhạc sĩ Thanh Tùng nhận ông bị bạn bè gán cho biệt danh là Nhạc sĩ Ngồi; vì nhiều bài hát của ông có chữ “ngồi”. Chẳng hạn:

    … ngồi, nghe tôi hát! (Lời Tỏ Tình Của Mùa Xuân)

    ... đến bên tôi, ngồi! (Câu Chuyện Nhỏ Của Tôi)

    … ngồi yên, cho tôi ngắm xem! (Ngôi Sao Cô Đơn)

    “Ngồi” ám ảnh nhạc sĩ vậy chắc không phải chuyện chơi. Phải hấp dẫn sao đó ta mới đòi (người khác) ngồi chớ. Nhưng coi kỹ ra “ngồi” đối với ông nhạc sĩ chỉ thuần “tư thế” thôi. Đơn giản, nó thỏa mãn thị giác (ông).

    Cũng nhạc sĩ, nhưng Lê Uyên Phương không chịu dừng ngang (hông) vậy. Ông muốn xuống nữa, tận cùng cho cái sự "ngồi". Ông kêu gọi (các em nó):

    …hãy ngồi xuống đây…vui chơi cuộc đời có dáng hôm nay (Hãy Ngồi Xuống Đây)

    “Ngồi” lúc này thành một “cách thế”, kết hợp hài hòa giữa Hiện Sinh, Descartes và Tào Động (Nhật Bổn). I sit, therefore I am (không có chữ “h” à). “Cách thế” là một biện pháp tự vệ, một phản ứng nhất thời đối với hoàn cảnh, môi trường, xã hội dưới cái vỏ thách đố.

    Tới Nguyễn Bình Phương, “ngồi” nó thiết thân chớ không xa lạ. Ông đi đã rồi ngồi. Có người hỏi sao lại là Ngồi? Ông nói: Mệt quá thì ngồi. “Ngồi”, có thể khẳng định, là “nhu yếu thế”. “Ngồi”, một nhu cầu cấp bách và thực tiễn, ảnh hưởng trực tiếp tới hạnh phúc cá nhân (và các bên liên quan). “Ngồi”, có khi là nhu cầu tự nhiên, khi khác, là nhu cầu đổi mới. Chưa nói tới chuyện nhiều lúc ngồi bình thường không (ổn) thỏa, phải ngồi bình phương.

    Nhất Hạnh xua xua tay, không có (ngồi) bị động vậy được, nên tự quyết:

    ... hãy ngồi yên trên chỗ đó. (Một Chỗ Ngồi Trên Góc Chiếu)

    “Ngồi”, với ông sư, đích thực là “tâm thế”. “Tâm thế”, suy cho cùng, là một lựa chọn. Dĩ nhiên đâu phải lúc nào muốn MTV cũng được MTV. Nhằm bữa cúp điện, chưa đóng tiền kịp, TV bị hư, thời tiết xấu, cáp đứt, rà quài chỉ mỗi ruồi hay VTV tường trình trực tiếp kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XII. Cũng phải ngồi (chịu trận) chớ sao.

    Ở Trịnh Công Sơn, ngồi như niềm an ủi cho một tình trạng không lối thoát được thừa nhận. “Ngồi” mang dáng dấp, dấu ấn “sự thế”.

    …ngồi gần nhau hơn, ngồi kề bên nhau (Lại Gần Với Nhau)

    Riêng Văn Cao, “ngồi” là “tình thế” của một kẻ “thất thế”:

    …ngồi đây ta gõ ván thuyền, ta ca trái đất còn riêng ta (Trương Chi)

    Truy ngược mấy ngàn năm trước đã thấy có “ngồi” trong thánh điển. Tên quyển cuối của bộ Vệ Đà, Upanishads, Tàu dịch là Áo Nghĩa Thư, nhưng nghe đồn chánh ra nguyên nghĩa vầy: Hãy ngồi lại gần sát [thầy] đây nha cưng. Nếu mình có “ưu thế”, “ngồi” tự nhiên trở nên hấp dẫn và đầy uy quyền, dù mới nghe qua như một lời khuyến thỉnh, mời mọc nhẹ nhàng (thôi).

    Rốt cuộc, có bao nhiêu kiểu “ngồi”?

    Nguyễn Khuyến quan sát thấy xưa nay “ngồi”, dù lòe loẹt tạm bợ thế nào, dẫu gì vẫn là “vị thế”. “Vị thế” là một thước đo, phổ biến và phổ quát trên thế giới, đã đành. Nhưng nó có chỗ đứng đặc biệt trong hệ thống giá trị văn hóa mình. Không, Tết (thiếu nhi) bày ra bán để thiên hạ khấp khởi rước về nhà ấn vô tay thế hệ mai sau, rường cột nước, nhà chơi chi?

    Ghế tréo, lọng xanh ngồi bảnh choẹ (Vịnh Tiến Sĩ Giấy)

    Thiệt tình, làm ruộng (mướn) chớ nhiều lúc cũng muốn ngồi (bên bờ con đê xanh xanh) hỡi cô tát nước bên đàng lắm nhưng cứ sợ hớ (hênh).

    Có kiểu nào là ngồi “ngu thế” không?


    2.1.09

    12.12.08

    Kiếp Đam Mê: Bứt Gông Xiềng Là Mình (Hãy) Tính Chuyện Trăm Năm

    It ain’t so much the things we don’t know that gets us in trouble.
    It’s the things that we know that ain’t so.

    Artemus Ward

    1. Thập niên, sáu mươi bảy mươi, Beatles mở đầu làn sóng chinh phục Anh Cát Lợi (British Invasion) vào thị trường Mỹ bằng những ca khúc là lạ, từ ca từ đến thể điệu đến cách ăn mặc tóc tai quần áo. Ngỡ như muốn quay mặt lại với thực tế của một cuộc chiến đang hiển hiện hàng ngày hàng giờ trên mặt báo và trong khuôn viên đại học khi tinh thần sit-in đang dâng cao.

    Một trong những bài hát thịnh hành bấy giờ All You Need Is Love (Tình Yêu Là Tất Cả Những Gì Các Chú Cần), nghe như quốc thiều nước nào. Tuyên ngôn tuổi trẻ mang dấu ấn một phương Tây mới vừa thoát khỏi vũng lầy Thế chiến, mệt mỏi và chán chường với những kinh nghiệm chỉ còn là tiếng vọng của thế hệ đi trước muốn hàn gắn sự gãy đổ của lịch sử và hiện thực. Chưa bao giờ “chủ nghĩa” xét lại được sống hả hê đau đớn như vậy. Hả hê vì mình được xét lại, gần như tất thảy mà không hề mặc cảm thuộc về thiểu số. Với bao nhiêu giả thuyết và học thuyểt và lý thuyểt đang sinh sôi nảy nở chửa đẻ tràn mặt đất, ta suy tư về mọi thứ, “chiến tranh”, “lòng yêu nước”, “tình yêu”, “thân xác”, v.v. Ngộ thay, càng xét lại càng đem đến những hoài nghi về độ an toàn của khái niệm, về những khuôn mặt (khác) nằm (lấp ló) sau khái niệm. Bất an quá chừng.

    Ngay chỗ tiện nghi thỏa mãn là sự bế tắc.

    Những trật tự (quốc tế, xã hội và gia đình) mới dần được hình thành, buộc lớp thế hệ phải lựa chọn. Có quá nhiều lựa chọn. (Đa số) họ chọn không chọn (gì cả).


    2. Cả thế hệ đang mất phương hướng được dịp rủ nhau lên xe (Hells Angels), lên đường (On The Road), lên…cứ băng băng khắng khít tay trong tay như răng với môi vậy. Kiểu Ta đi tới, dù chưa biết đi đâu. Yêu chân thành mà chết thiệt, tin hay không tùy, biết hay không người chết còn chưa (chắc) biết sao mình biết. Nhiệt liệt chào mừng câu thần chú Love is all you need.

    Cho dù đúng vậy đi nữa, yêu cũng năm bảy đường yêu, phải hông?

    Theo Robert Steinberg chỉ có ba đường chính (intimacy, passion, commitment). Các chú muốn vững vàng trong tình yêu, các chú phải có đủ ba chân, hai chân rưỡi không được. Nhiều đồng song lẫn đồng nghiệp của ông hông chịu, cho rằng nó hẹp hòi. Đừng nên phân tách chuyện yêu đương (theo sơ đồ) chi li rạch ròi. Tóm lại, không nên thắc mắc chuyện yêu ở tuổi/kiểu nào mới phải theo mô thức ấn định (sẵn). Phiền à.

    Vậy mà có người , hễ nghe ai đồn ông nọ bà kia làm nhà văn, nhà thơ linh lắm là giận dỗi phản đối bằng cách (dọa) bỏ mặc vợ đẹp con xinh với ba (chục) hàng tình địch bơ vơ ngoài cột cờ Hà Nội, rồi trồng chuối đi bằng hai tay sang Hà Đông (Hà Tây còn đâu nữa) lùa một bầy nhộng (tằm) về làm mẫu (vật) lật qua lật lại như Alfred Kinsey.

    Hay mỗi lần Quốc Bảo, Đức Trí, Trần Minh Phi, Quang Hải và những ai khác nữa họp báo là mình lại tủi thân chui vô tủ quần áo của tía má ngồi đọc thơ (Phạm Thiên Thư):

    Cõi người có bao nhiêu

    Mà tình sầu vô lượng

    Còn chi trong giả tướng

    Hay một vết chim bay

    Đã (biết) “giả tướng” mà còn “sầu vô lượng”. Nho xanh chi lạ (rứa).

    “Vết chim” chắc nhà thơ muốn gợi một đoạn trong kinh Phật: Khánh Hỷ phải biết, hành trạng của bậc đại gia như zấu chim qua trời, không hề để lại vết tích. [Chim] vô chiêu thắng [chim] hữu chiêu. Chim có bay, chim có đường, chim có rê trúng (đích), nhưng đã vô chiêu làm sao mà thấy được? Đừng ngồi đó buồn khổ tại sao cô Long hổng chịu luyện công cho mình mà cứ đè Dương Quá khù khờ (dạy) hoài.

    Trong Virgin Suicides (Tự Sát Khi Mạc Hãy Còn), người dẫn của cuốn tiểu thuyết rất nhiều chất tự truyện than phiền: Tao chưa bao giờ nghe mấy thằng đó nói một câu có chút xíu trí tuệ (remotely intelligent) nào hểt. Cắc cớ sao “mấy thằng đó” lại được các em ở trường trung học, trong đó có mấy nàng hàng xóm của ông, mê quá trời. Làm ông đứng ngẩn trông vời áo tiểu thư ngoài gốc cây như Duyên Anh. Ông thông thái đọc rộng hiểu nhiều nên ông thấy vô lý, ức mấy thằng dân đen tối dạ ghê lắm. Mấy chục năm sau, viết tiểu thuyết đầu tay ông phải chêm vô một câu cho đỡ hận.

    Có gì đâu. Ví như mình thấy rõ ràng (đó) không phải tay đua Công thức một, đua đường trường, đua địa hình… Nhưng biết đâu người ta tay lái lụa, tay lái trợ lực. Mà có không ưa rồi từ từ cũng (phải) ưa (bandwagon effect). Thích nghi là chai dần dần chớ gì.

    Nghe đồn có một siêu sao blogger, ông về quê điều nghiên thị trường, ông đi loanh quanh phố Tây phố ta, ông uống phê, ông (la) cà chỗ này chút, ông (thử) cạ chỗ kia chút. Xong, không hiểu sao, ông lên trên đỉnh blog ông chit chat sằng sặc: Trời đã sinh Du (học sinh) mà còn sinh Lượng (kara)!

    Nói ngay bác HB, nếu bác lỡ ngưỡng mộ vẻ đẹp thuần khiết mẫu mực cổ điển của một thời (bác ấy) như Audrey Hepburn, Sophia Loren, Sonata Ivanovna, Brigitte Bardo, thậm chí Marilyn Monroe, sao đâu.

    Ồng thơ ký (giả) Lâm ổng không hạp (
    phim) trắng đen, ổng thích Ba Mùa sặc sỡ của Bùi em với những trường đoạn ngây thơ em thả anh ra, bảo nhặt hoa phượng về nhà chơi chung mình cũng đâu dám có ý kiến. Bác sĩ Trần Bồng Sơn dặn rồi: Chuyện của nhà người ta.

    Không tin hỏi chị So đi, hát (thêm) một entry ai thương yêu ai nữa cho mà nghe.


    3. Võ Phiến khi nhắc Hoàng Ngọc Tuấn (không có gạch ngang chém dọc gì ở đây á), tác giả của Hình Như Là Tình Yêu, ông đẩy đưa cái vẻ thích thú trong hồi hộp. Ngầm ý Hoàng Ngọc Tuấn viết như rứt ruột ra vậy. Đọc đến đoạn này thấy tâm huyết nghiêm trọng quá, phải đi dở sách dạy làm cao đơn hoàn tán ra xem coi ruột của loài ăn tạp đi bằng hai chi sau áng chừng bi nhiêu.

    Trời, ruột ta dài thênh thang tám thước, tha hồ mà rứt. Hehe…


    2.11.08

    Quan Trường Thị Nô Lệ, Trung Chi Nô Lệ, Hựu Nô Lệ (Nói: Ngu Cho Mày Chết!)

    Trong Trăm Năm Cô Đơn có một chi tiết ít ai thèm (nhắc tới). Đó là đồng chí Aureliano Buendía sau một hồi vào (sinh) ra (tử) hổn hển thì hơi rảnh (chút) nên nghĩ mông lung. Xong giật mình: “A, chết mẹ!” Chính vì cái khoảnh khắc “A, chết mẹ!” này mà dù rất cô đơn, Aureliano đã không ngả (hẳn) vào vòng tay của Che.

    Với Aureliano, có thể đó là nhận thức (muộn màng) về một hành trình nhân sinh. Với người khác, không nhất thiết phải lớn lao vậy. Có khi mình mua cái bánh (ít) nhân thịt, ăn mới biết nhân đậu. Mình cũng (được quyền) “A, chết mẹ!” chớ.

    Cũng có người “A, chết mẹ!” vì chuyện khác.

    Trong Nhà Văn Hiện Đại, Vũ Ngọc Phan chê Phạm Duy Tốn về “nghệ thuật sắp đặt”. Chẳng là cụ Tốn cho quan phụ mẫu nói vài câu mới nghe qua, người đọc đã ngứa gan (bàn chân). Nhưng cụ Phan nghe cụ chịu không được, cụ bảo “họa có loạn óc à?”. Cho dù kỷ cương quan trường Pháp thuộc thối nát, quan lại toàn bọn huyện Hinh trở lên đi nữa, đê sắp vỡ tới nơi, thân chắc gì đã giữ được nói chi tới cái thẻ ngà hay mấy ván bài đang đánh dở. Vậy sao quan có thể điềm nhiên tưng tửng thế ?

    Dĩ nhiên cụ Phan phân tích, lý lẽ trong bối cảnh Những Năm Tháng (Nô Lệ) Ấy chứ cụ còn sống đến bây giờ chắc phải thót thót “A, chết mẹ!” liên hồi mỗi khi đọc phát biểu của các quan phụ mẫu Aureliano những năm tháng này: “Nó tưởng mình nói nó thì chết.”

    Biết đâu được, có khi cụ (cũng như các cụ khác) "A, chết mẹ!" lâu rồi.

    Lừa em (nó) thế.


    25.10.08

    17.10.08

    Reigning Ass(es)

    Ông Hugo Chávez lãnh đạo vương quốc của các nàng Venezu-silia xinh đẹp. Ông thường khoa chân múa tay, thậm chí sùi cả bọt mép, trước công chúng và có riêng cho mình một chương trình (Aló Presidente) để làm trò (mị dân thân tả) trên đài truyền hình quốc gia. Ông muốn giúp các nước cộng hòa chuối khôi phục lại vị thế (chưa bao giờ có) của mình sau khi dẫn dắt thành công nước ông đi lại gần Cuba anh em.

    Một hôm chống cằm ở Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc không xong, trong khi người khác đang phát biểu, ông quay sang oang oang: “Có một con quỷ vừa ngồi đây”. Ý ông nói ông Bush con. Vì là cuộc họp của khối Mỹ La Tinh và vài nước “liên quan”, nên có đức vua Tây Ban Nha tham dự. Đức vua chắc hôm đó khó ở trong người, bèn chồm lên bảo: ¿Por qué no te callas?” Hỏi giang hồ thì được biết là một câu không lấy làm đẹp mặt gì lắm, nhất là khi nói cho một vị nguyên thủ nghe. “Tại sao mày không/chưa chịu câm miệng lại nhỉ?” Có thể là vậy.

    Saïd khác, ông viết quyển Orientalism (Đông phương học), vừa đủ để tạo ra một nhánh mới trong nghiên cứu học thuật. Tuy ông cũng đưa nhiều nhận xét gây tranh cãi nhưng chưa phải ôm trọn một câu tương như vậy giữa thanh thiên bạch nhật trong đời bao giờ. Khi trở về gần nơi chôn nhau cắt rốn của mình, đứng ở Lằn Xanh (Blue Line) bên này Li-băng (Lebanon), ông nhặt một viên đá ném về phía trạm canh của người Do Thái. Cụ thể ông ném vào cái gì, ai biết được. Nhưng rõ ràng ông có phát ngôn.

    Phát ngôn là quyền của mỗi người. Mỗi hoàn cảnh phát ngôn, mỗi tư cách phát ngôn, mỗi nội dung phát ngôn, mỗi phương tiện phát ngôn…là mỗi. Đại khái vậy.

    Vua Tây Ban Nha chắc không có dịp đi Việt Nam và đủ rành tiếng Việt để coi ti-vi, đọc báo, hay nghe các loại cơ quan (chức năng), các loại bộ phận (chức vụ) giải thích/ hợp lý hóa về nhiều thứ trên đời (ngoại trừ “vì sao chuột chù có lông và hoa hồng có gai?”). Ờ, sau đó lại thêm thắc mắc về những thứ quy định, nghị định, thông tư, văn bản hướng dẫn dưới luật trong đó đề cập tới chuyện to bi nhiêu, dài bi nhiêu thì chỉ được làm có bi nhiêu, hoặc ngay cả không được làm. Mà chắc ông cũng không có kiên nhẫn khi hàng ngày phải tiếp xúc với bao la những câu trả lời, những phóng sự, những bài bình luận đố vui có thưởng rứa a rứa a để rồi phải đứng lên ngồi xuống chỉ trỏ liên tục.

    Nhưng ông có thể đi dự lễ trao giải Nobel. Đợi đến cái câu đầy cảm khái năm nay của hội đồng Nobel Văn chương, ông sẽ ngọ nguậy thúc thúc cùi chỏ vào ngực vương phi Đan Mạch: “Ê nè, ‘reigning civilization’ là cái quái quỷ gì vậy?” Vương phi ngần ngừ: “Chắc có nhầm lẫn, hay ý ông chủ tịch muốn nói: “[The uncivilized] reigning [the] civiliz[ed]ation.” Vương phi dứt lời, trên kia ông chủ tịch cũng vừa kịp kết phần phát biều của mình: “… As always, ladies and gentlemen.”